معاینات و آزمایشهای طب کار و بدو استخدام که طبق مقررات قانون کار و تامین اجتماعی الزامی هستند، باید با مسئولیت کارفرما انجام شوند و هزینه آنها نیز بر عهده کارفرماست. این معاینات با هدف بررسی تناسب وضعیت جسمی و روانی فرد با شغل موردنظر و پیشگیری از بیماریها و حوادث شغلی انجام میشود.
البته ممکن است برخی شرکتها علاوه بر معاینات الزامی، آزمایشها یا ارزیابیهای دیگری نیز براساس مقررات داخلی خود انجام دهند که باید جدا از معاینات قانونی بررسی شوند. در ادامه، مسئولیت کارفرما در پرداخت هزینه طب کار، معاینات بدو استخدام و آزمایشهای مرتبط را بررسی میکنیم.
هزینه طب کار با کارفرماست یا کارگر؟
هزینه معاینات و آزمایشهای الزامی طب کار و بدو استخدام بر عهده کارفرماست و کارگر تکلیفی به پرداخت این هزینهها ندارد. این نتیجه از تکالیفی که ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی و ماده ۹۲ قانون کار برای کارفرما در زمینه معاینات پزشکی و تشکیل پرونده پزشکی تعیین کردهاند، به دست میآید.
این موضوع شامل هزینه آزمایشهای طب کار و معاینات بدو استخدام مرتبط با الزامات تامین اجتماعی نیز میشود. حتی اگر این معاینات پیش از شروع به کار یا پیش از آغاز بیمهپردازی فرد انجام شود، تکلیف فراهمکردن معاینات لازم بر عهده کارفرماست و هزینه آن نباید به کارگر منتقل شود.
بعضی مواقع تصور این است که پرداخت هزینههای پزشکی ابتدای استخدام، برعهده خود کارگر است؛ به این دلیل که در قانون ذکر شده است که باید این معاینات قبل از استخدام صورت گیرد و همچنین قانون در مورد تقبل هزینه توسط کارفرما، صراحت کامل را ندارد. به این لحاظ، بعضی اوقات تصور میشود که هزینه معاینات بدو استخدام، باید توسط خود کارگر پرداخت شود.
این تصور به ۴ دلیل اشتباه است:
۱- در قسمت اول ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی، چنین عنوان شده است که افراد شاغل در کارگاهها، باید قابلیت و استعداد جسمانی متناسب با کارهای مرجوع را داشته باشند. بدین منظور، کارفرمایان مکلفند قبل از به کار گماردن آنها، ترتیب معاینه پزشکی آنها را بدهند.
از قسمت اول این ماده، چنین برداشت میشود که کارگر، ابتدا باید در کارگاه استخدام شود و بعد از پشت سر گذاشتن معاینات پزشکی، به کار گمارده شود.
۲- از قسمت دوم ماده ۹۰ نیز چنین نتیجه گیری میشود که کارفرما قبل از به کار گماردن کارگر، ترتیب معاینات پزشکی را بدهد؛ یعنی ترتیب دادن معاینات پزشکی، تکلیفی است که برعهده کارفرما است و قانون این تکلیف را صراحتا برعهده کارفرما گذاشته است.
۳- در قسمت سوم ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی در مورد آزمایشهای بدو استخدام، چنین گفته شده است: در صورتی که پس از استخدام مشمولین قانون، معلوم شود که نامبردگان در حین استخدام، قابلیت و استعداد کار مرجوع را نداشته و کارفرما در معاینه پزشکی آنها تعلل کرده است و در نتیجه بیمه شده دچار حادثه شده و یا بیماریاش شدت یابد؛ سازمان تامین خدمات درمانی و سازمان مقررات، این قانون را درباره بیمه شده اجرا و هزینههای مربوطه را از کارفرما طبق ماده ۵۰ این قانون، مطالبه و وصول خواهند نمود.
۴- نکته چهارم، ماده ۹۲ قانون کار است که کارفرما باید برای تمام افراد شاغل در کارگاه، پرونده پزشکی تشکیل دهد. این ماده قانونی، تشکیل پرونده پزشکی را بر عهده کارفرما گذاشته است و قاعدتا تا وقتی که تشکیل پرونده پزشکی برعهده کارفرما است، به تبع هزینه آن نیز برعهده کارفرما است. در هر ۴ برداشت بالا که در مورد هزینه آزمایشهای پزشکی بدو استخدام عنوان شد، تکلیف انجام معاینات، برعهده کارفرما است و هر ۴ بند از مصادیق و قواعد عامره قانون هستند.
به عنوان مثال در قسمت اول ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی، چنین عنوان شده است که کارگر، باید قابلیت انجام کار محوله را داشته باشد. این لفظ، نشان دهنده عامره بودن بند قانونی است و یک الزام غیرقابل استنکاف برای کارفرما تعیین کرده است. نکته آخر این است که وقتی شخصی به عنوان کارگر کارگاه میبیند که همکاران وی به عنوان مثال ۱۰ یا ۱۵ سال زودتر از کار افتاده شده و سلامتی خود را به دلیل کار و وظایف شغلی که برعهده داشتند در معرض خطر قرار دادهاند و این موضوع برای کارفرما و یا مدیر اهمیتی ندارد، کارگر تمایل و انگیزه به کار را از دست داده و هر چند در ظاهر سرکار حاضر شود ولی میل باطنی وی راضی به انجام چنین کاری نیست و بهرهوری حداکثری نخواهد داشت.
هزینه طب کار 1405چقدر است؟
هزینه طب کار در سال ۱۴۰۵ بسته به نوع معاینات، سن فرد و خدمات موردنیاز متفاوت است. بر اساس تعرفه منتشرشده برای سال ۱۴۰۵، هزینه معاینات بدو استخدام با آزمایش برای افراد زیر ۳۵ سال حدود ۳۴,۵۸۰,۰۰۰ ریال و برای افراد بالای ۳۵ سال که نوار قلب نیز انجام میدهند حدود ۳۸,۷۱۰,۰۰۰ ریال اعلام شده است.
هزینه برخی خدمات تخصصی نیز جداگانه محاسبه میشود؛ برای مثال نوار قلب در سال 1405حدود ۴,۱۲۵,۰۰۰ ریال و برخی ارزیابیهای تکمیلی مانند تعیین محدودیت شغلی یا ارزیابی بازگشت به کار تعرفه جداگانه دارند.
معاینات و آزمایشهای طب کار شامل چه مواردی میشود؟
معاینه پزشکی: معاینه اولیه پزشکی توسط متخصص طب کار و یا پزشک عمومی، انجام شده و معلومات اولیه در پرونده فرد، ثبت میگردد.
شنوایی سنجی (ادیومتری): ادیومتری یا شنوایی سنجی برای تعیین و بررسی میزان شنوایی افراد صورت میگیرد.
تست تنفسی (اسپیرومتری): اسپیرومتری برای بررسی عملکرد ریه، مهمترین، آسانترین، در دسترسترین و کم هزینهترین آزمون است. در این تست، حجم هوای جابه جا شده بین ریه و محیط بیرون، اندازهگیری میشود و این تست برای تشخیص بیماریهای ریوی، بسیار کمک کننده است.
بینایی سنجی (اپتومتری): چشم به عنوان یکی از اصلیترین ابزارهای ارتباطی فرد با محیط اطراف، نقش بسیار مهمی در درک و کارایی و حفظ ایمنی افراد در محیطهای شغلی ایفا میکند و یکی از ضروری ترین معاینات است.
نوار قلب: به نمودار ثبت شده، تغییرات پتانسیل الکتریکی ناشی از تحریک عضله قلب گفته میشود. اطلاعاتی که بر روی الکتروکاردیوگرام ضبط میشود؛ نشان دهنده امواج الکتریکی محرک قلب است. این امواج، نمایشگر مراحل تحریکهای قلبی است. در مراکز طب کار و در معاینات بدو استخدام، معمولا برای افراد بالای ۳۵ سال انجام میشود.
آزمایشات خون و ادرار
تست روانشناسی و تست شخصیت
کارشناسی پرونده توسط کارشناس بهداشت حرفهای
چرا آزمایش بدو استخدام کارگران انجام میشود؟
اصلی ترین اهداف انجام آزمایش بدو استخدام عبارتند از:
– تعیین کردن وضعیت سلامت عمومی فرد
– به کار گرفتن نیروی انسانی در کار متناسب با توانمندی جسمی، روحی و روانی وی
– مهیا کردن و حفاظت از کلیه اطلاعات پزشکی شاغل به دلیل ارائه به مراجع قانونی در صورت احتیاج
– تهیه و تنظیم اطلاعات پایه در زمینه سلامتی شاغل جهت بررسیهای مقایسهای بعدی در معاینات ادواری
در کل باید بین شغل مورد نظر با شرایط متقاضی اشتغال از نظر وضعیت جسمی و روحی، تناسب وجود داشته باشد. در صورتی که این تناسب وجود نداشته باشد؛ کارگر ممکن است به بیماریهای شغلی ناشی از محیط کار مبتلا و دچار شود و یا امکان دارد در محیط کار، دچار حادثه ناشی از کار شود. براساس ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی، از مهم ترین وظایف کارفرمایان قبل از به کارگیری فرد، انجام معاینات طب کار و آزمایش های بدو استخدام است.
ماده ۹۰ـ افراد شاغل در کارگاهها باید قابلیت و استعداد جسمانی متناسب با کارهای مرجوع داشته باشند بدین منظور کارفرمایان مکلفند قبل از بکار گماردن آنها ترتیب معاینه پزشکی آنها را بدهند.
ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی
در صورتیکه پس از استخدام مشمولین قانون معلوم شود که نامبردگان در حین استخدام قابلیت و استعداد کار مرجوع را نداشته و کارفرما در معاینه پزشکی آنها تعلل کرده است و بهالنتیجه بیمه شده دچار حادثه شده و یا بیماریش شدت یابد سازمان تامین خدمات درمانی و این سازمان مقررات این قانون را درباره بیمه شده اجرا و هزینههای مربوط را از کارفرما طبق ماده ۵۰ این قانون مطالبه و وصول خواهند نمود.
نحوه دریافت هزینه طب کار از بیمه تکمیلی
بیمه تکمیل درمان یکی از بیمههای حمایتی است که اختیاری بوده و هر فرد خود باید تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار گیرد. از طرفی، افراد باید به صورت جمعی با یکی از شرکتهای بیمه گذار، قرارداد بیمه تکمیلی منعقد کنند. در پست بیمه تکمیلی کارگران در مورد جزئیات و اینکه هزینه بیمه تکمیلی بر عهده کیست به طور کامل توضیح داده شده است.
هزینه طب کار ممکن است در دو مقطع مطرح شود: بدو استخدام و طول مدت اشتغال. در هر دو حالت، امکان دریافت هزینه از بیمه تکمیلی بستگی به این دارد که فرد تحت پوشش بیمه تکمیلی باشد و هزینههای مربوط به طب کار و آزمایشهای پزشکی در تعهدات بیمهنامه او قرار گرفته باشد.
موضوع مهم این است که آیا کارگر، تحت پوشش بیمه تکمیلی است یا نه؟ کارگران شاغل در همان کارگاه، ممکن است از طریق کارگاه، تحت پوشش باشند ولی کسی که هنوز در مرحله بدو استخدام است، امکان قرار گرفتن تحت پوشش بیمه تکمیلی کارگاه را ندارد.
در بدو استخدام که کارگر هنوز در کارگاه شاغل نیست، نمیتواند تحت پوشش بیمه تکمیلی باشد و هزینه طب کار را دریافت کند؛ مگر اینکه از جای دیگری تحت پوشش باشد. برای هزینههای پزشکی و آزمایشهای طبی در طول مدت اشتغال، اگر کارگران کارگاهها دارای بیمه تکمیلی باشند و هزینههای طب کار و آزمایشهای پزشکی در قرارداد بیمه تکمیلی باشد، کارگران میتوانند این هزینهها را از بیمه تکمیلی دریافت کنند.
پرداخت کلیه هزینههای بیمه تکمیلی، برعهده کارگر است. در حالتی که بیمه تکمیلی برای دریافت هزینههای معاینات و آزمایشهای بدو استخدام و یا طول مدت اشتغال بحث میشود با توجه به توضیحات قسمت قبلی، این سوال مطرح میشود که در این حالت، هزینههای طب کار و آزمایشهای کار، بر عهده کارگر، قرار میگیرد؟
هر چند از لحاظ قانونی پرداخت هزینه طب کار با کارفرما است؛ ولی اگر مدارک و هزینههای مربوطه در قالب هزینههای درمانی شخصی به بیمه تکمیلی ارائه شود، کارگر میتواند هزینههای پزشکی مربوط به طب کار و آزمایشهای کاری را از بیمه تکمیلی، دریافت کند.