راهنمای جامع بیمه بیکاری بدون نامه عدم نیاز
در دنیای روابط کار، یکی از مهمترین دغدغههای کارگران پس از پایان قرارداد، دریافت مقرری بیمه بیکاری است؛ حقی قانونی که میتواند بخشی از زیان ناشی از از دست دادن شغل را جبران کند. با این حال، سالها الزام به ارائه «نامه عدم نیاز» از سوی کارفرما، این مسیر را برای بسیاری از کارگران پیچیده کرده بود. خوشبختانه با رأی شماره ۷۴۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۱، الزام ارائه این نامه برای کارهای با ماهیت دائم حذف شد و امکان دریافت بیمه بیکاری بدون گواهی کارفرما فراهم گردید. اگر شما هم میپرسید آیا واقعا بدون نامه عدم نیاز میتوان بیمه بیکاری گرفت؟ در صورت امتناع کارفرما چه باید کرد؟ ادامه این پست را مطالعه کنید.
فهرست مطالب
تعریف نامه عدم نیاز و اهمیت آن در روند بیمه بیکاری
در مقررات بیمه بیکاری، یکی از اسناد مهم برای اثبات پایان رابطه کاری و آغاز فرآیند دریافت مقرری بیمه بیکاری، «نامه عدم نیاز» است. این نامه از سوی کارفرما صادر میشود و بهطور رسمی اعلام میکند که کارفرما دیگر به خدمات کارگر نیازی ندارد. با توجه به اینکه شرط اصلی دریافت بیمه بیکاری، بیکار شدن کارگر خارج از اراده او است بنابراین نامه عدم نیاز، بهویژه در شرایطی که کارگر قصد دارد از مزایای بیمه بیکاری بهرهمند شود، یکی از مستندات اصلی به شمار میرود.
در ماده ۲ قانون بیمه بیکاری، بیکار مشمول دریافت بیمه بیکاری چنین تعریف شده است:
بیكار از نظر این قانون بیمه شده ای است كه بدون میل و اراده بیكار شده و آماده كار باشد.
ماده ۲ قانون بیمه بیکاری
تاکید بر «نامه عدم نیاز» در گذشته از آن جهت بود که این نامه بهعنوان مدرکی برای اثبات غیر ارادی بودن بیکاری عمل میکرد. در واقع، بیمه بیکاری برای افرادی در نظر گرفته شده است که بدون میل و اراده خود شغل خود را از دست دادهاند. به همین دلیل، کارگر باید از کارفرما گواهی میگرفت که نشاندهنده عدم نیاز به ادامه همکاری و پایان قرارداد کاری است. در صورتی که کارفرما از صدور این نامه خودداری میکرد، کارگر با مشکلات قانونی زیادی برای دریافت بیمه بیکاری روبهرو میشد.
اما این الزام برای بسیاری از کارگران، بهویژه در شرایطی که کارفرما از صدور نامه عدم نیاز خودداری میکرد، یک مانع بزرگ محسوب میشد. همین امر موجب شد تا در سال ۱۴۰۱، هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با صدور رای شماره ۷۴۹، الزام ارائه این نامه را برای کارهای با ماهیت دائم حذف کند.
الف) بیمه شده قبل از بیکار شدن حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت بیمه را داشته باشد. مشمولین تبصره ۲ ماده ۲ این قانون از شمول این بند مستثنی خواهند بود.
ب) بیمه شده مکلف است ظرف سی روز از تاریخ بیکاری با اعلام مراتب بیکاری به واحدهای کار و امور اجتماعی آمادگی خود را برای اشتغال به کار تخصصی و یا مشابه به آن اطلاع دهد. مراجعه بعد از سی روز با عذر موجه و با تشخیص هیات حل اختلاف تا سه ماه اماکن پذیر خواهد بود.
ج) بیمه شده بیکار مکلف است در دورههای کارآموزی و سواد آموزی که توسط واحد کار و امور اجتماعی و نهضت سوادآموزی و یا سایر واحدهای ذیربط با تایید وزارت کار وامور اجتماعی تعیین میشود شرکت کرده و هر دو ماه یک بار گواهی لازم در این مورد را به شعب تامین اجتماعی ارائه دهد.
ثالثا؛ طبق ماده ۸ آیین نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری واحدهای کار و امور اجتماعی وظیفه دارند حداکثر ظرف سی روز پس از اخذ مدرک تکمیل شده نسبت به غیرارادی بودن بیکاری متقاضی اظهار نظر نموده و درصورت تایید، وی را کتبا به سازمان تامین اجتماعی معرفی نمایند. واحدهای اجرایی سازمان تامین اجتماعی مکلفند ظرف ده روز پس از ثبت معرفی نامه فرد بیکار، نسبت به احراز شرایط مندرج در بند الف ماده ۶ قانون اظهارنظر و متعاقب آن مقرری بیمه بیکاری وی را برقرار نمایند.
بنابراین بخشنامه مدیرکل حمایت از مشاغل و بیمه بیکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که شامل الزام به ارائه نامه عدم نیاز از سوی کارفرما برای کارگران شاغل در کارهای با جنبه دائم برای برخورداری از بیمه بیکاری بود را به جهت ایجاد تکلیف اضافی برای کارگران و مشخص نبودن ضمانت اجرای عدم ارائه آن، مغایر قانون تشخیص و آن را ابطال نمود. نکته مثبت این رای، تاکید بر ماهیت کار است؛ به این معنا که کارگران در مشاغل با ماهیت دائم، نیاز به نامه عدم نیاز کارفرما ندارند، این موضوع فقط محدود به کارگران قرارداد دائم نیست و همه مشاغل با ماهیت دائم را دربر میگیرد.
رأی شماره ۷۴۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۱
آیا دریافت بیمه بیکاری بدون نامه عدم نیاز امکانپذیر است؟
تا پیش از سال ۱۴۰۱، یکی از الزامات اصلی دریافت بیمه بیکاری، ارائه «نامه عدم نیاز» از سوی کارفرما بود که نشاندهنده پایان همکاری و عدم نیاز به ادامه قرارداد بود. اما پس از رای شماره ۷۴۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۱، این الزام برای کارگران شاغل در مشاغل با ماهیت دائم حذف شد. اکنون کارگران با قرارداد دائم که بهطور غیرارادی بیکار میشوند، دیگر نیازی به نامه عدم نیاز از کارفرما ندارند و میتوانند مستقیما درخواست بیمه بیکاری خود را ارائه دهند.
منظور از «کار با ماهیت دائم» چیست؟
«کار با ماهیت دائم» به شغلهایی اطلاق میشود که در آنها رابطه کاری بهطور مستمر و بدون محدودیت زمانی ادامه دارد. در این نوع قراردادها، کارگر بهطور دائمی در سازمان یا شرکت مشغول به کار است و قرارداد او برای مدتزمان مشخصی (مانند قرارداد موقت) محدود نمیشود. به عبارت دیگر:
در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد، در صورتی که مدتی در قرارداد ذکر نشودف قرارداد دائمی تلقی میشود.
تبصره ۲ ماده۷ قانون کار
این نوع شغلها بهعنوان «شغلهای دائمی» شناخته میشوند که در آنها هیچگونه پیشبینی برای پایان زودهنگام رابطه کاری وجود ندارد، مگر در شرایط خاص مانند اخراج یا توافق دو طرف.
دانلود نامه عدم نیاز برای بیکاری
این فایل شامل قالب استاندارد، ساختار اداری و نحوه درج تاریخ و مشخصات کارگر است تا هنگام ارسال به شعب تامین اجتماعی دچار خطا نشوید. پیش از استفاده از برگه عدم نیاز بیمه برای بیکاری در نسخه PDF، لازم است اطلاعات شرکت، تاریخ دقیق قطع همکاری و امضا و مهر کارفرما در آن ثبت شود تا از نظر قانونی معتبر باشد.
اگر کارفرما نامه عدم نیاز ندهد، چه باید کرد؟
اگر کارفرما از صدور نامه عدم نیاز برای کارگر خودداری کند، کارگر همچنان میتواند برای دریافت بیمه بیکاری اقدام کند. در این موارد، کارگر باید به اداره کار مربوطه مراجعه کرده و وضعیت خود را گزارش دهد. در کمیته مشترک ابتدا کارشناس اداره کار پرونده را بررسی کرده و اگر مورد تایید بود پرونده به کارشناس تامین اجتماعی ارجاع داده میشود در هر مرحله در صورت نیاز از جمله برای بررسی بیکاری ارادی و غیر ارادی پرونده به بازرسی مشترک ارجاع داده میشود در صورت نیاز با بازرسی از کارگاه میتوانند تأیید کنند که بیکاری فرد بهطور غیرارادی بوده است.
گزارش بازرسی مشترک تأمین اجتماعی و اداره کار میتواند جایگزین نامه عدم نیاز از کارفرما شود و به کارگر کمک کند تا بیمه بیکاری خود را دریافت کند.
حقوق و مزایای کارگر پس از دریافت نامه عدم نیاز
پس از صدور و دریافت نامه عدم نیاز بیمه بیکاری، کارگر مشمول دریافت مقرری از سازمان تأمین اجتماعی میشود. میزان حقوق و مزایای کارگر پس از دریافت نامه عدم نیاز براساس ماده ۷ قانون بیمه بیکاری، معادل ۵۵ درصد متوسط دستمزد سه ماه آخر او محاسبه میشود و در صورت داشتن افراد تحت تکفل، تا سقف ۸۰ درصد قابل افزایش است.
همچنین این دوره جزو سوابق بیمهای فرد محسوب میشود و در بازنشستگی و سایر مزایای قانونی تأثیر مستقیم دارد. کارگرانی که پس از اتمام دوره بیمه بیکاری قصد ادامه پوشش بیمهای دارند، میتوانند از طریق ثبتنام در طرح بیمه خویشفرما سوابق بیمهای خود را بدون وقفه ادامه دهند.
سوالات متداول
کارفرما در چه صورتی باید به کارگران نامه عدم نیاز تحویل دهد؟
زمانی که قرارداد کار فرد پایان یافته یا قرارداد تمدید نمیشود و یا کارفرما نیازی به ادامه همکاری آن فرد ندارد، کارفرما باید نامه عدم نیاز را صادر کند؛ این فرآیند مخصوص افراد غیر دائم محسوب میشود، بهویژه در شرایطی که دریافت بیمه بیکاری مدنظر است.
آیا با وجود عدم صدور نامه عدم نیاز از محل کار امکان دریافت بیمه بیکاری وجود دارد؟
نامه عدم نیاز مدرکی است که بیکاری غیر ارادی کارگر را اثبات میکند. در صورتی که کارفرما نامه عدم نیاز ارائه نکند این اقدام کارفرما نمیتواند مانع بهرهمندی کارگر بیکار شده از حقوق خود شود. در صورتی که نامه عدم نیاز ارائه نشود و کمیته بیمه بیکاری (متشکل از اداره کار و تامین اجتماعی) در خصوص ارادی و یا غیرارادی بودن بیکاری مشکوک باشد میتواند از محل کار بازرسی به عمل آورد و نوع بیکاری را گزارش کند. گزارش بازرسی مشترک جایگزین نامه عدم نیاز میشود.
