سلام
یکی از پرسشهای پرتکرار کارگران این است که آیا بیمه بیکاری ۱۴۰۵ شامل افرادی میشود که قرارداد کاری آنها به پایان رسیده است یا خیر؟ پاسخ این پرسش در رای و مقررات رسمی کاملا مشخص است و بستگی به نوع بیکاری و رابطه کاری دارد.
بر اساس رای وحدت رویه شماره ۹۷ مورخ ۴ خرداد ۱۳۸۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، بیکاری ناشی از انقضای مدت قرارداد موقت یا اتمام پروژه از مصادیق «بیکاری بدون میل و اراده کارگر» محسوب نمیشود. به بیان سادهتر، اگر قرارداد شما به پایان رسیده و کارفرما آن را تمدید نکرده باشد، این نوع قطع همکاری از دید قانون، بیکاری ارادی نیست و شامل بیمه بیکاری نمیشود. در متن رای آمده است:
«مستنبط از حکم مقرر در ماده ۲ قانون بیمه بیکاری مصوب ۱۳۶۹ این است که رابطه همکاری کارگر با کارفرما، علیرغم امکان استمرار آن، بدون میل و اراده کارگر قطع شده باشد. بنابراین بیکاری کارگر به لحاظ انقضاء مدت قرارداد موقت یا اتمام کار موقت از مصادیق بیکاری بدون میل و اراده محسوب نمیشود.»
اما در عمل، موضوع همیشه به همین سادگی نیست. بر اساس بخشنامه شماره ۱۰۰۰/۹۵/۱۲۵۰۶ مورخ ۲۷ بهمن ۱۳۹۵ سازمان تامین اجتماعی، تشخیص نوع بیکاری و بررسی شرایط کارگرانی که در کارهای موقت یا پروژهای اشتغال دارند، باید در چارچوب تفاهمنامه مشترک وزارت کار و سازمان تامین اجتماعی انجام شود.
به همین دلیل، اگر پایان قرارداد همراه با نامه عدم نیاز کارفرما باشد و اداره کار تشخیص دهد که بیکاری بدون میل کارگر بوده، مشمول دریافت بیمه بیکاری خواهد شد.
به طور کلی، اگر بیکاری فرد بهدلیل اتمام قرارداد موقت یا پایان پروژه کاری باشد، در حالت عادی مشمول بیمه بیکاری نخواهد بود؛ چون قانون این نوع بیکاری را ناشی از «میل و اراده کارگر» نمیداند. در واقع، وقتی مدت قرارداد تمام میشود و ادامه همکاری از ابتدا در توافقنامه پیشبینی شده باشد، رابطه کارگر و کارفرما بهطور طبیعی خاتمه مییابد و کارگر از نظر قانون، «بیکار بدون میل و اراده» محسوب نمیشود.
اما در مقابل، اگر قبل از پایان قرارداد و بدون میل کارگر رابطه کاری قطع شود، برای مثال در نتیجهی تعدیل نیرو، کاهش فعالیت کارگاه، تعطیلی شرکت یا اخراج غیرموجه، این نوع بیکاری غیرارادی تلقی میشود و فرد مشمول دریافت بیمه بیکاری خواهد بود. در چنین شرایطی، کارگر باید مستندات خود مانند نامه عدم نیاز، رای اداره کار یا مدارک قطع همکاری را ارائه دهد تا وضعیت او بررسی شود.
در صورت وجود اختلاف میان کارگر و کارفرما درباره علت بیکاری، اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی مرجع تشخیص است. کارشناسان اداره کار پس از بررسی پرونده و مدارک، مشخص میکنند که بیکاری فرد ارادی بوده یا خیر. اگر بیکاری غیرارادی تشخیص داده شود، کارگر بهصورت رسمی به سازمان تامین اجتماعی معرفی میشود تا مقرری بیمه بیکاری برای او برقرار گردد.
از آنجا که ثبت درخواست در مهلت قانونی (حداکثر ۳۰ روز پس از بیکاری) اهمیت زیادی دارد، توصیه میشود کارگران در اولین فرصت از طریق سامانه جامع روابط کار درخواست خود را ثبت کنند. در این صورت، پرونده سریعتر بررسی شده و احتمال دریافت مقرری بیمه بیکاری افزایش مییابد.
