سلام
اینکه کارفرما میتواند ساعت کاری کارکنان خود را کاهش دهد یا خیر، بستگی به قرارداد کار دارد. برای مثال، ممکن است کارگری قرارداد تماموقت داشته باشد که به پایان رسیده و در قرارداد جدید، کار پارهوقت مورد توافق قرار گرفته باشد. در این حالت، از نظر قانونی منع یا مشکلی وجود ندارد و این موضوع ارتباطی با بازنشسته بودن یا نبودن فرد ندارد.
اگر قرارداد کار وجود داشته باشد، در خصوص ساعت کار، عرف ملاک قرار نمیگیرد. عرف میتواند درباره ساعت کار کلی کارگاه مطرح شود؛ برای مثال، اگر تمام کارگاه بهجای ۴۴ ساعت در هفته، ۴۰ ساعت کار کند اما حقوق و مزایای کامل دریافت کند.
در سوال به این موضوع اشاره شده است که ساعات کاری یکی از کارکنان شاغل کاهش پیدا کرده است؛ بنابراین موضوع، کلی و عمومی برای کل کارگاه نیست و نباید بحث عرف مطرح شود.
اگر قرارداد جاری تماموقت باشد، کارفرما نمیتواند بهصورت یکجانبه با کاهش ساعت کار، حقوق و مزایای کمتری پرداخت کند.
در یک مورد، کارفرما حتی در اثنای یک قرارداد کار تماموقت معتبر نیز میتواند ساعت کاری را کاهش دهد؛ آن هم زمانی است که با وجود کاهش ساعت کار، حقوق و مزایای کامل پرداخت شود. چون توافق بعدی، مزایای بیشتری نسبت به شرایط قبلی برای کارگر ایجاد میکند. این موضوع با ماده ۸ قانون کار نیز همخوانی دارد.
قانون مربوط به ممنوعیت بهکارگیری بازنشستگان، اساسا مربوط به بخش دولتی است و در این زمینه قانون شفاف است. در خصوص بهکارگیری بازنشستگان در کارگاههای مشمول قانون کار، قانون صریحی که بهطور کلی اشتغال بازنشستگان را ممنوع کرده باشد، وجود ندارد.
سازمان تأمین اجتماعی با استناد به تعریف بازنشستگی در بند ۱۵ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی که مقرر میکند:
«۱۵- بازنشستگی عبارت است از عدم اشتغال بیمهشده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در این قانون.»
برای قطع مستمری بازنشستگان شاغل استفاده میکند.
در این خصوص، دو رأی مهم دیوان عدالت اداری وجود دارد که بر اساس آنها، بهکارگیری بازنشستگان بهصورت پارهوقت مشکلی ندارد:
رای وحدت رویه شماره ۱۷۰ و ۱۷۱
رای دیوان عدالت اداری در خصوص بکارگیری بازنشستگان تامین اجتماعی
همچنین سازمان تأمین اجتماعی نظریهای صادر کرده است که بر اساس آن، اشتغال پارهوقت بازنشستگان مشکلی ندارد. در این نظریه، منظور از اشتغال پارهوقت، کارکرد کمتر از یکسوم ساعات کار قانونی عنوان شده است:
اشتغال مجدد بازنشستگان تامین اجتماعی
نتیجه اینکه، با مقررات فعلی، موانع اشتغال بازنشستگان در بخش خصوصی به این صورت است:
- اشتغال تماموقت: باید موضوع به سازمان تأمین اجتماعی اعلام شود، مستمری بازنشستگی قطع شود و کارفرما نیز برای مدت اشتغال، حق بیمه پرداخت کند. پس از پایان قرارداد کار، بیمهشده میتواند درخواست برقراری مجدد مستمری خود را ارائه کند که در این حالت، با در نظر گرفتن سوابق بیمهای اضافهشده، مستمری مجدداً محاسبه خواهد شد.
- اشتغال پارهوقت: در مشاغلی مانند مشاوره، آموزش و موارد مشابه، با کارکرد حداکثر تا یکسوم ساعات کار کامل، منعی وجود ندارد و این نوع اشتغال مستلزم قطع مستمری بازنشستگی نیست.
