آیین‌نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار

مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار مصوب ۱۴۰۴/۱۱/۱۳

فصل اول – تعاریف و کلیات

ماده ۱- هدف و دامنه کاربرد: این آیین‌نامه به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی نظام‌مند مخاطرات موجود و بالقوه، ارزیابی و اجرای اقدامات کنترلی و به منظور پیشگیری از رخداد حوادث شغلی در راستای صیانت از نیروی کار و منابع مادی کشور تدوین شده و برای کلیه کارگاه‌ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مشمول قانون کار الزامی است.

ماده ۲- تعاریف و اصطلاحات مندرج در این آیین نامه در معانی زیر بکار می رود:

۱-۲- مخاطره: هرگونه منبع، وضعیت یا عامل (فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی) که به تنهایی یا در ترکیب با سایر عوامل، پتانسیل ایجاد آسیب به افراد، خسارت به تجهیزات و اموال و فرآیند کار را داشته باشد.

۲-۲- ریسک (خطرپذیری) : تاثیر عدم قطعیت بر اهداف ایمنی شغلی که ترکیبی از احتمال (یا امکان) وقوع یک رویداد و شدت پیامدهای (آسیب یا خسارت) ناشی از آن رویداد است.

۳-۲- مدیریت ریسک: فعالیت نظام‌مند، یکپارچه، هماهنگ و مستمر برای هدایت و کنترل یک کارگاه در تمام سطوح سازمانی، با هدف به حداقل رسانی پیامد منفی مخاطرات شامل شناسایی، تحلیل، ارزیابی، ارزشیابی، کنترل و پایش ریسک ایمنی شغلی را گویند.

۴-۲- ارزیابی ریسک: فرآیند کلی شناسایی خطرات مرتبط با فعالیت کاری، تجزیه و تحلیل و برآورد ریسک‌های مرتبط با ایمنی شغلی، تعیین سطح ریسک و اولویت بندی و انتخاب اقدامات کنترلی مناسب برای حذف یا کاهش ریسک‌ها تا سطح قابل پذیرش است.

۵-۲- پایش ریسک: بررسی و کنترل سطح ریسک با توجه به تغییرات محیط و شغل و فرآیند انجام کار را گویند.

۶-۲- اقدامات کنترلی: سلسله مراحل اجرایی نظام‌مند برای حذف یا کاهش ریسک‌های موجود و بالقوه در یک فعالیت را گویند؛ این مراحل شامل حذف، جایگزینی، کنترل‌های مهندسی، کنترل های مدیریتی/اداری و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و گروهی می‌باشد.

۷-۲- رویداد: اتفاق ناشی از کار یا در جریان کار که موجب آسیب شود و یا اینکه پتانسیل منجر شدن به آسیب را داشته باشد.

۸-۲- حادثه: هر رویداد ناخواسته یا غیرقابل پیش‌بینی منجر به آسیب جانی یا خسارت مالی منجر به توقف فرآیند کار و یا ترکیبی از این موارد شود.

۹-۲- شبه حادثه: رویداد یا شرایط ناخواسته که بدون آسیب یا خسارت جانی و مالی در کارگاه رخ می‌‌دهد.

۱۰-۲- خود اظهاری: فرآیندی است که کارفرما آگاهانه و داوطلبانه نسبت به اعلام و ارایه اطلاعات درخواستی اقدام می کند.

۱۱-۲- مسئول ارزیابی ریسک: شخصی واجد شرایط است که از سوی کارفرما برای انجام فعالیت های موضوع این آیین نامه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل معرفی و براساس ضوابط مرتبط تعیین صلاحیت می شود.

۱۲-۲- برنامه مدیریت ریسک: فرآیندی مدون شامل شناسایی، ارزیابی و کنترل مخاطرات موجود و بالقوه محیط کار به منظور ایجاد نقشه راه ارتقای ایمنی کارگاه است.

۱۳-۲- شرکت مشاور: شخص حقوقی است که برابر ضوابط آیین‌نامه تایید صلاحیت شرکت‌های مشاور در زمینه حفاظت فنی و خدمات ایمنی کار تائید صلاحیت گردیده و خدمات مشاوره‌ای در حوزه ارزیابی ایمنی و مدیریت ریسک به کارگاه‌های مشمول قانون کار ارائه می‌دهد.

۱۴-۲- سامانه: یک بستر الکترونیکی یکپارچه است که برای ثبت، ارزیابی، پایش و گزارش دهی اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ذیل سامانه جامع روابط کار طراحی و راه اندازی می‌شود.

فصل دوم – مسئولیت کارفرما

ماده ۳- کارفرما مکلف است، برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه را بر اساس نوع فعالیت، ساختار سازمانی و مخاطرات شناسایی شده در محیط کار تدوین و اجرا نماید؛ در تدوین این برنامه باید مفاد آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی لحاظ شود و به طور مستمر پایش و درصورت لزوم مورد بازنگری و به روزرسانی قرار داده و فرم‌های خود اظهاری را تکمیل و اطلاعات مرتبط را مستند نماید.

تبصره- در صورت فعالیت یک یا چند مقاطعه‌کار در یک کارگاه، ضمن الزام به رعایت مفاد این آیین‌نامه توسط آن‌ها، کارفرما مسئولیت نهایی نظارت بر عملکرد مقاطعه‌کاران و حصول اطمینان از اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی آن‌ها را بر عهده دارد.

ماده ۴- کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اقدامات کنترلی مرتبط را در شرایط زیر مورد بازنگری و به‌روزرسانی قرار دهند:

۱-۴- به طور دوره‌ای و منظم، حداقل یک بار در سال حتی اگر هیچ تغییر یا حادثه‌ای رخ نداده باشد.

۲-۴- بلافاصله پس از وقوع هرگونه حادثه منجر به آسیب انسانی (جراحت، فوت) یا خسارت قابل توجه به اموال، یا هر شبه حادثه‌ای که پتانسیل ایجاد پیامدهای شدید را داشته باشد.

۳-۴- پس از ایجاد هرگونه تغییر در قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط، فرآیندهای کاری، روش‌های انجام کار، مواد مصرفی، ماشین آلات و تجهیزات، چیدمان کارگاه، ساختار سازمانی.

۴-۴- در صورتی که اقدامات کنترلی به عمل آمده، اثر بخش واقع نشده باشد.

۵-۴- بنا به ابلاغ قانونی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل

ماده ۵- کارفرما مکلف است نسبت به تخصیص و تامین منابع لازم (مالی، انسانی، تجهیزات، زیرساخت‌ها و زمان) برای اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی اقدام لازم را به عمل آورد.

ماده ۶- کارفرما مکلف است متناسب با برنامه مدیریت ریسک ایمنی و نوع مخاطرات شغلی و اقدامات کنترلی مربوطه آموزش‌های لازم را به کارگران خود ارائه نماید و تجهیزات حفاظت فردی لازم را به کارگران تحویل دهد.

ماده ۷- کارفرما باید بستر لازم را برای مشارکت فعال کارگران و نمایندگان آن‌‌ها در فرآیند تدوین برنامه مدیریت ریسک و اجرای برنامه مذکور فراهم نموده و بر آن نظارت نماید.

ماده ۸- کارفرما مکلف است اطمینان حاصل نماید که برنامخ مدیریت ریسک ایمنی، تمام مخاطرات موجو بالقوه در محیط کار را که کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه در حین انجام فعالیت کاری با آن مواجه هستند را در بر می‌گیرد.

ماده ۹- کافرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی را بر اساس راهنمای این آیین‌نامه مبتنی بر حداقل یکی از روش‌های استاندارد ملی، تدوین و به کلیه کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه ابلاغ نموده و اطلاعات مرتبط را در سامانه ثبت نمایند.

تبصره- وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ظرف مدت سه ماه نسبت به تدوین راهنمای مدیریت ریسک و اطلاع رسانی آن از طریق درگاه‌های ذی‌ربط اقدام خواهد نمود.

ماده ۱۰- در کارگاه‌هایی که تعداد کارگران شاغل در آن‌ها کمتر از ۲۵ نفر است، کارفرما باید شخصا یا با معذفی یکی از کارگران تحت پوشش خود به عنوان مسئول ارزیابی ریسک و یا از طریق بهره‌مندی از خدمات شرکت‌های مشاور مجاز، نسبت به تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی منطبق با راهنمای موضوع تبصره ماده (۹) این آیین‌نامه اقدام نماید.

تبصره ۱- شرایط احراز صلاحیت مسئول ارزیابی ریسک ایمنی موضوع این ماده، طی سه ماه از طریق اداره کل بازرسی کار، با اخذ نظر نمایندگان تشکلات کارگری و کارفرمایی تدوین و به ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان‌های کشور ابلاغ می‌گردد.

تبصره ۲- در صورت وجود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار در این کارگاه‌ها مطابق با آیین‌نامه مربوطه، امکان تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی از سوی این کمیته‌ها میسر است.

ماده ۱۱- تدیون و به‌روزرسانی برنامه مدیریت ریسک ایمنی در کارگاه‌های با ۲۵ کارگر یا بیشتر از طریق کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و یا بهره‌مندی از خدمات شرکت مشاور مجاز است؛ در هر شرایط مسئولیت نهایی همچنان بر عهده کارفرما است.

تبصره- وظایف مسئول ارزیابی ریسک در کارگاه‌های دارای کمیته حفاظت فنی می‌تواند از طریق مسئول حفاظت فنی انجام شود.

ماده ۱۲- کارفرما مکلف است نسبت به ثبت مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اجرای آن اقدام نموده و مستندات مذکور را سه سال در محل کارگاه نگهداری و در زمان بازرسی از کارگاه به بازرس کار ارائه نماید.

تبصره- کارفرما در صورت هرگونه تغییر و به روزرسانی مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه و اجرای آن، پس از رویت آن توسط بازرس کار ملزم به نگهداری مستندات قبلی نمی‌باشد.

ماده ۱۳- کارفرما مکلف است در برنامه مدیریت ریسک ایمنی برای تمامی فعالیت‌های مخاطره آمیز نسبت به صدور مجوز کار مطابق با آیین‌نامه‌های مرتبط مصوب شورای عالی حفاظت فنی اقدام نماید.

این آیین‌نامه مشتمل بر ۲ فصل و ۱۳ ماده و ۵ تبصره به استناد مواد ۸۵ و ۸۶ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۸ تدوین و در تاریخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است.

احمد میدری
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رییس شورای عالی حفاظت فنی