عواقب گرفتن بیمه بیکاری

عواقب عدم استفاده از بیمه بیکاری

نگرانی از عواقب گرفتن بیمه بیکاری در بازنشستگی و اشتغال و کسب درآمد برای گذراندن زندگی دغدغه همه مردم است. در بسیاری از موارد ادامه اشتغال در اختیار کارگر و یا فرد شاغل نبوده و عواملی مانند خواست کارفرما، شرایط اجتماعی و محیطی، بیماری های پاندمی و … اشتغال را مختل و بیمه شده را مجبور به استفاده از بیمه بیکاری می‌کند. برقراری بیمه بیکاری و تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی و اشتغال شرایط و اصولی دارد که در ادامه توضیح داده شده است.

بیکار کیست و به چه افرادی بیمه بیکاری تعلق می‌گیرد؟

قبل از پرداختن به عواقب گرفتن بیمه بیکاری اشاره‌ای داریم به اینکه بیکار کیست؟ و فرد بیمه‌شده برای گرفتن بیمه بیکاری چه شرایطی را دارا باشد؟ بر اساس قانون بیمه بیکاری «بیکار شخصی بیمه شده است که بدون میل و اراده خود بیکار شده و اکنون آماده به کار است و می‌تواند در محیط جدید فعالیت خود را آغاز کند.» همانطور که از متن فوق استنباط می‌شود غیر ارادی بودن بیکاری اصل مهمی است و تشخیص صحت و یا سقم آن بر عهده کمیته‌ای از نمایندگان سازمان تامین اجتماعی و اداره کار محل اشتغال بیمه شده است. با توجه به تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی فرد برای گرفتن بیمه بیکاری باید:

• تبعه ایران و تابع قانون کار و تامین اجتماعی بوده و حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشد.
• اشتغال را به صورت غیر ارادی از دست داده و بازنشسته یا مستمری بگیر نباشد.
• فرد بیمه شده کارفرما و شاغل آزاد نباشد و حق بیمه پرداختی به صورت اختیاری و از طرف بیمه شده نباشد.
• حداکثر ۳۰ روز پس از بیکاری مراتب را به اداره کار محل اشتغال اطلاع داده و درخواست بیمه بیکاری ثبت کند.

در کل بیمه بیکاری فقط به کارگران و کارکنان مشمول قانون کار که سایر شرایط لازم را نیز داشته باشند تعلق می‌گیرد.

عواقب گرفتن بیمه بیکاری

 مطابق قانون تامین اجتماعی و با توجه به تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی گرفتن بیمه بیکاری برای افرادی که شرایط آن را دارا هستند عواقبی از لحاظ سابقه بیمه در پی نخواهد داشت و عواقب گرفتن بیمه بیکاری ممکن است از لحاظ مبلغ مستمری و حقوق بازنشستگی باشد. مهمتر اینکه، مدت زمان گرفتن بیمه بیکاری به عنوان سابقه بیمه در سوابق فرد منظور خواهد شد. از عواقب گرفتن بیمه بیکاری یا به عبارتی شرایط بیمه بیکاری این اصل مهم ضروری است که صندوق بیمه بیکاری و متولی آن یعنی سازمان تامین اجتماعی در حین پرداخت بیمه بیکاری موظف به پرداخت عیدی و پاداش به بیمه‌شده نیست.

تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی و عوارض گرفتن بیمه بیکاری برای بازنشستگی بیمه‌شده از دو دیدگاه قابل بررسی است.

• محاسبه بیمه بیکاری در بازنشستگی در سوابق بیمه‌گذار: بر اساس قانون و محاسبه بیمه بیکاری در بازنشستگی مدت زمانی که بیمه‌شده بیمه بیکاری دریافت می‌کند جزو سوابق بیمه محاسبه و در سوابق بیمه گذار ثبت شده و برای بازنشستگی قابل محاسبه خواهد بود.
• میزان حقوق بازنشستگی بیمه‌گذار: در این مورد خاص چنانچه گرفتن بیمه بیکاری در دو سال آخر اشتغال فرد نباشد، اثری بر محاسبه بیمه بیکاری در بازنشستگی فرد نخواهد داشت. از آنجا که حقوق بازنشستگی بر اساس پرداختی دو سال آخر محاسبه می‌شود و حقوق بیمه بیکاری ممکن است کمتر از حقوق دوران اشتغال بیمه‌شده باشد لذا در مواردی که حقوق دوران اشتغال از حقوق بیمه بیکاری بیشتر باشد گرفتن بیمه بیکاری بر روی حقوق بازنشستگی تاثیر منفی خواهد داشت.

سفارش کارشناسان کارتابان با توجه به تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی، تاکید بر عدم استفاده از بیمه بیکاری در دو سال آخر اشتغال منتهی به بازنشستگی است به شرطی که حقوق دریافتی حین اشتغال از حقوق دریافتی بیمه بیکاری بالاتر باشد و گرفتن بیمه بیکاری باعث کاهش میانگین دستمزد دو سال آخر نشود تا در میزان دریافت حقوق بازنشستگی متضرر نشوید.

تاثیر مثبت بیمه بیکاری در بازنشستگی

همانگونه که اشاره شد سابقه بیمه بیکاری جزو سوابق بیمه از لحاظ بازنشستگی محسوب می‌شود. بنابراین اگر بیمه‌شده پس از رسیدن به سن بازنشستگی کسری بیمه داشته باشد با گرفتن بیمه بیکاری می‌تواند این کسری بیمه را جبران کند. از طرفی اگر بیمه‌شده در حین اشتغال با حداقل حقوق قانون کار مشغول به کار باشد و سابقه بیمه وی از لحاظ بازنشستگی تکمیل شده باشد گرفتن بیمه بیکاری باعث افزایش سابقه بیمه و در نهایت باعث افزایش سابقه بیمه بیش از ۳۰ سال شده و مستمری بازنشستگی را افزایش می‌دهد.

چگونگی محاسبه بیمه بیکاری در بازنشستگی

قوانین تامین اجتماعی در مورد حقوق بیمه بیکاری، و  محاسبه بیمه بیکاری در بازنشستگی کاملا مشخص و چارچوب‌ بندی شده است.

• با توجه به تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی، قانون گذار میزان مقرری بیمه بیکاری را ۵۵ درصد متوسط حقوق و دستمزد بیمه‌شده در نظر گرفته است که برای افراد تحت تکفل به ازای هر فرد ۱۰ درصد و حداکثر برای ۴ فرد قابل افزایش است. اما دو محدودیت برای مقرری بیمه بیکاری سقف و کف تعیین می‌کند. در هر حال مبلغ فوق نباید از حداقل حقوق قانون کار کمتر باشد.
• مقرری بیمه بیکاری نباید از ۸۰ درصد حقوق بیمه شده بیشتر باشد.

لازمه برخورداری از همه مواهب بیمه بیکاری، آشنایی با شرایط و عواقب و عوارض گرفتن بیمه بیکاری است که مشاوره حقوقی با کارشناسان مجرب ما در این زمینه را ناگزیر می‌کند.

عواقب نامحسوس گرفتن بیمه بیکاری برای افرادی که حقوق بیمه بیکاری آنان از حداقل حقوق قانون کار بیشتر بوده این است که در شروع هر سال جدید که حداقل حقوق کارگران افزایش می‌یابد، این گروه تحت شرایطی ممکن است مشمول افزایش حقوق نشوند. اگر حقوق بیمه بیکاری فردی در سال گذشته از حداقل حقوق قانون کار امسال بیشتر باشد حقوق بیمه بیکاری این افراد در امسال افزایش پیدا نمی‌کند بنابراین همان حقوق بیمه بیکاری سال گذشته را دریافت می‌کنند که این امر تاثیر منفی در حقوق بازنشستگی خواهد داشت.

مدت زمان گرفتن مقرری بیمه بیکاری

یکی از مهم‌ترین ابهامات و عوارض گرفتن بیمه بیکاری مدت زمانی است که بیمه شده، بیمه بیکاری را می‌تواند دریافت کند. بر اساس قانون مقرری دریافتی بیمه بیکاری متناسب با میزان حق بیمه پرداختی است. برای متاهلین حداقل ۱۲ و حداکثر ۵۰ ماه و برای مجردین حداقل ۶ و حداکثر ۳۶ ماه خواهد بود. برای واریز ۶ تا ۲۴ ماه حق بیمه، بیمه شده متاهل ۱۲ ماه و بیمه شده مجرد ۶ ماه مقرری بیمه بیکاری دریافت می‌کند. اگر بیمه شده بیش از ۲۰ سال ( ۲۴۰ ماه) حق بیمه پرداخت کرده و متاهل باشد ۵۰ ماه، و اگر مجرد باشد ۳۶ ماه مقرری بیمه بیکاری دریافت می‌کند. جدول کامل بیمه بیکاری را مطالعه کنید.

برای آگاهی بیشتر از تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی بندهایی از قانون تامین اجتماعی مصوب ۲۶ شهریور ۱۳۶۹ را یادآور می‌شویم.

بند ۷ تبصره ۳: گرفتن بیمه بیکاری مانع از دریافت مستمری جزیی نمی‌باشد.

تبصره ۵: بیمه‌شده و افراد تحت تکفل در مدت زمان گرفتن مقرری بیمه بیکاری از خدمات درمانی قانون تامین اجتماعی استفاده خواهند کرد.

تبصره ۶: مقرری بیمه بیکاری مانند سایر مستمری‌های تامین اجتماعی از پرداخت هرگونه مالیات معاف می‌باشد.

ماده ۸: مواردی که مقرری بیمه بیکاری قطع خواهد شد:

• اشتغال مجدد بیمه‌گذار
• عدم شرکت فرد دریافت کننده مقرری در دوره‌های کارآموزی
• خودداری بیمه‌شده بیکار از پذیرش شغل تخصصی یا شغل مشابه
• بیمه شده بیکار ضمن دریافت مقرری مشمول استفاده از مستمری بازنشستگی یا ازکارافتادگی کلی شود.

از آنجا که بندها و تبصره‌های قانون بیمه بیکاری و تامین اجتماعی در مورد مقرری بیمه بیکاری و تاثیر بیمه بیکاری در بازنشستگی، اغلب با اصطلاحات حقوقی تخصصی همراه است، برای در امان ماندن از عوارض گرفتن بیمه بیکاری می‌توانید با کارشناسان ما تماس گرفته و از اطلاعات بروز و دقیق اطلاع پیدا کنید. و بدون نگرانی از مقرری بیمه بیکاری استفاده کرده و از مزایای قانونی آن چه در زمان اشتغال و چه هنگام بازنشستگی بهره‌مند شوید.

اگر از بیمه بیکاری استفاده نکنیم چه می‌شود؟

فلسفه ایجاد بیمه بیکاری این است که از کارگری که از شغل فعلی خود بیکار شده و به دنبال یافتن شغل جدید است به صورت کوتاه مدت حمایت کند. مشخص است که طرح حمایتی کوتاه مدت نباید تمام مزایای اشتغال واقعی را داشته باشد. اغلب موارد اگر از بیمه بیکاری استفاده نکنیم و بیمه از طریق اشتغال و یا سایر بیمه‌های اختیاری واریز شود در بازنشستگی نسبت به حالتی که از بیمه بیکاری استفاده شود مزایای بیشتری خواهیم داشت. همچنین در زمان اشتغال مزایایی مانند مرخصی، عیدی و پاداش، سنوات، سنوات و موارد مشابه وجود دارد که در دوره بیمه بیکاری به کارگر پرداخت نمی‌شود.

اگر از بیمه بیکاری استفاده نشود، این حق جمع شده و تا زمان بازنشستگی برای کارگر محفوظ می‌ماند. اگر در سنین بالا و سال‌های آخر اشتغال کارگر از لحاظ جسمی و روحی دچار مشکلاتی باشد که قادر به کار نباشد می‌تواند از این حق در سنین بالاتر استفاده کند.

کارگران با سابقه حقوق و مزایای بیشتری نسبت به کارگران کم سابقه دارند و حقوق کارگران با سابقه از حقوق بیمه بیکاری بیشتر است. استفاده نکردن از بیمه بیکاری در سال‌های آخر کار باعث می‌شود حقوق بازنشستگی بیشتری پرداخت شود.

بازنشستگی متصل به بیمه بیکاری

اگر فردی سال‌های آخر دوران اشتغال خود را از بیمه بیکاری استفاده کند و بازنشسته شود، بازنشستگی متصل به بیکاری خواهد بود. عواقب گرفتن بیمه بیکاری در این شرایط حساسیت بیشتری داشته و اغلب افرادی که بیمه بیکاری دریافت می‌کنند از این بابت نگران هستند. افراد مسن قانون بیمه بیکاری که دارای ۵۵ سال سن و بیشتر باشند تا زمانی
که مشغول به کار نشده‌اند می‌توانند تا رسیدن به سن‌بازنشستگی تحت پوشش بیمه بیکاری باقی بمانند. این در حالتی است که فرد بیمه‌شده از لحاظ سابقه حائز شرایط بازنشستگی باشد ولی از لحاظ سنی کمبود داشته باشد.

نحوه محاسبه حقوق بازنشستگی بعد از بیمه بیکاری

مستمری و حقوق بازنشستگی از حاصل ضرب سنوات واریز بیمه در میانگین دستمزد دو سال آخر محاسبه می‌شود. کسی که دو سال آخر سابقه بیمه وی از طریق بیمه بیکاری بوده است نسبت به زمانی که اشتغال داشته کمتر است. پس میانگین مزد دو سال آخر همان مزد و حقوق بیمه بیکاری دریافتی در دو سال آخر خواهد بود. بنابراین محاسبه حقوق بازنشستگی بعد از بیمه بیکاری از میانگین حقوق دریافتی وی از بابت بیمه بیکاری محاسبه می‌شود.

آیا بیمه بیکاری در بازنشستگی تاثیر دارد؟

همانطور که در قسمت های قبل گفته شد بیمه بیکاری در بازنشستگی به احتمال خیلی زیاد تاثیر دارد. چون حقوق و مقرری بیمه بیکاری معادل ۵۵% درصد حقوق دریافتی در حین اشتغال است پس منجر به کاهش حقوق شده و میانگین مزد دو سال آخر را کاهش می دهد. بنابراین بیمه بیکاری در بازنشستگی تاثیر منفی برای خیلی از افراد خواهد داشت.

آیا استفاده نکردن از بیمه بیکاری در بازنشستگی تاثیر دارد؟

استفاده نکردن از بیمه بیکاری امتیازی است که تا زمان بازنشستگی به عنوان حق و حمایتی از کارگر باقی می ماند. بعد از بازنشستگی این امتیاز و حق از بین می‌رود. پس استفاده نکردن از بیمه بیکاری در بازنشستگی تاثیر مثبتی ندارد.

برخی افراد چنین تصور می‌کنند که استفاده نکردن از بیمه بیکاری در بازنشستگی به عنوان سوابق ارفاقی به سوابق بیمه موجود اضافه شده و منجر به افزایش حقوق بازنشستگی خواهد شد. این تصور صحیح نبوده و چنانچه فردی در طول مدت کاری خود از بیمه بیکاری استفاده نکند تاثیر مثبتی در بازنشستگی وی نخواهد داشت.

مضرات استفاده از بیمه بیکاری

بیمه بیکاری از جنبه در شرایط کارگر و بیمه‌شده تاثیر دارد. مضرات استفاده از بیمه بیکاری عواقب آن نیز از این دو جنبه یعنی حقوق و مزایای دوران اشتغال و حقوق بازنشستگی تاثیر مستقیم و اغلب منفی دارد. مضرات استفاده از بیمه بیکاری در دوران اشتغال قطع مزایایی است که در حین اشتغال پرداخت می‌شد مانند حق اولاد، عیدی و پاداش، سنوات، مرخصی و همچنین کاهش دریافتی ماهانه نسبت به ایام اشتغال است. همچنین مضرات استفاده کردن از بیمه بیکاری در بازنشستگی می‌توان به کاهش حقوق بازنشستگی اشاره کرد.

مزایای استفاده نکردن از بیمه بیکاری

مزایای استفاده نکردن از بیمه بیکاری در زمان اشتغال و بازنشستگی برای کارگر قابل تصور است. مزایای استفاده نکردن از بیمه بیکاری در زمان اشتغال بالا بودن حقوق و مزایای دریافتی است. برخی از مزایا مانند عیدی و پاداش، سنوات، مرخصی و حق اولاد در زمان بیمه بیکاری تعلق نمی‌گیرد. یکی دیگر از مزایای عدم استفاده از بیمه بیکاری این است که با افزایش سابقه بیمه، مدتی که کارگر بعدا می‌تواند از بیمه بیکاری استفاده کند نیز بیشتر می‌شود.

مزیت بسیار مهم استفاده نکردن از بیمه بیکاری حقوق بالاتر بازنشستگی است. اگر کارگری قبل از بازنشستگی و متصل به بازنشستگی از بیمه بیکاری استفاده نکند حقوق و مستمری بازنشستگی وی به احتمال خیلی زیاد نسبت به کسی که از بیمه بیکاری استفاده کرده بیشتر خواهد بود.

بازنشستگی با ۲۶ سال سابقه و ۴ سال بیمه بیکاری

با طرح یک مثال به عواقب بیمه بیکاری و بررسی این که اگر بیمه بیکاری استفاده شود یا نشود چه تاثیری در حقوق بازنشستگی دارد می پردازیم.

ب – میزان مقرری روزانه بیمه‌شده بیکار معادل (۵۵%) متوسط مزد یا حقوق و یا کارمزد روزانه بیمه شده می‌باشد. به مقرری افراد متاهل یا‌ متکفل، تا حداکثر (۴) نفر از افراد تحت تکفل به ازاء هر یک از آن‌ها به میزان (۱۰%) حداقل دستمزد افزوده خواهد شد. در هر حال مجموع دریافتی‌ مقرری‌بگیر نباید از حداقل دستمزد، کمتر و از (۸۰%)
متوسط مزد یا حقوق وی بیشتر باشد.

بند ب ماده ۷ قانون بیمه بیکاری

ملاحظه می‌شود که حقوق و مقرری دوران بیمه بیکاری نسبت به زمان اشتغال کمتر است. از طرفی اگر حقوق محاسبه شده برای دوران بیمه بیکاری طبق فرمول ۵۵% از حداقل حقوق کامل قانون کار کمتر باشد، حداقل حقوق کامل قانون کار پرداخت می‌شود.

نکته مهم بعدی افزایش حقوق بیمه بیکاری هنگام تغییر سال و ورود به سال جدید است. پس از ورود به سال جدید که افزایش حقوق قانون کار اتفاق می‌افتد، حقوق بیمه بیکاری به شرطی افزایش پیدا می‌کند که حقوق دریافتی بیکاری در سال قبل از حداقل حقوق کامل قانون کار سال جدید کمتر باشد.

پس حتی اگر کسی با حقوق بالاتر وارد بیمه بیکاری شود حقوق وی در سال‌های بعدی ثابت مانده و به تدریج نسبت بالاتر بودن خود از حداقل حقوق قانون کار را از دست داده و در نهایت به حداقل حقوق قانون کار کاهش پیدا می‌کند.

از بحث بالا چنین نتیجه گرفته می‌شود که عواقب گرفتن بیمه بیکاری حتی برای کسانی که در ابتدا دارای حقوق بیمه بیکاری بسیار بالاتر هم هستند وجود خواهد داشت.

فرض کنیم کارگری متاهل با یک فرزند بوده و ۴۷ سال سن داشته با مزد روزانه ۶۵۰.۰۰۰ تومان مشغول به کار است و ۲۶ سال سابقه کار دارد که تا کنون از بیمه بیکاری استفاده نکرده است. به هر دلیلی از کار اخراج شده و در ۴۷ سالگی اقدام به گرفتن بیمه بیکاری می‌کند. طبق جدول بیمه بیکاری برای این کارگر ۵۰ ماه (۴ سال و ۲ ماه) بیمه بیکاری تعلق می‌گیرد. حداقل حقوق ماهانه قانون کار در هنگام بیکاری وی را ۷.۱۰۰.۰۰۰۰ تومان در نظر می‌گیریم.

در ابتدای بیمه بیکاری این فرد برای بازنشستگی ۲۶ سال سابقه بیمه داشته و ۴ سال بیمه بیکاری باعث تکمیل سابقه بیمه ۳۰ سال خواهد شد.

اگر این فرد از بیمه بیکاری استفاده نکند و بعد از تکمیل ۲۶ سال سابقه، ۴ سال هم به کار خود ادامه دهد هر سال شامل افزایش سالانه مزد شده و فرض کنیم بعد از ۴ سال میانگین مزد وی به ۱.۲۳۵.۰۰۰ تومان (با فرض افزایش مزد سالانه ۲۰ درصد) خواهد رسید.

اگر همان کارگر از بیمه بیکاری استفاده کند چه خواهد شد؟ در ابتدای بیمه بیکاری ۵۵% میانگین دستمزد ۹۰ روز آخر و ۱۰% حداقل حقوق ماهانه برای همسر و ۱۰% حداقل حقوق ماهانه برای فرزند پرداخت خواهد شد. پس ماهانه مبلغی در حدود ۱۰.۸۶۷.۰۰۰ تومان خواهد بود.

این مبلغ در سال سوم بیمه بیکاری با حداقل حقوق ماهانه قانون کار یکسان خواهد شد و کارگر تا سال سوم همان مبلغ ثابت را گرفته و پس از آن دو سال هم با حداقل حقوق قانون کار ادامه خواهد یافت.

یکی از عواقب گرفتن بیمه بیکاری این است که حقوق دریافتی شامل افزایش نشده و در کف حداقل حقوق حفظ می‌شود.

پس کسی که بازنشستگی با ۲۶ سال سابقه و ۴ سال بیمه بیکاری داشته باشد حداقل حقوق بازنشستگی را دریافت می‌کند.

بازنشستگی بعد از اتمام بیمه بیکاری

اگر بعد از گرفتن بیمه بیکاری شرایط سنی و سابقه بازنشستگی فراهم شود بیمه شده بازنشسته خواهد شد. اگر بازنشستگی متصل به بیمه بیکاری باشد حقوق بازنشستگی بعد از اتمام بیمه بیکاری طبق روال عادی بازنشستگی از روی میانگین دستمزد دو سال آخر ضرب در سنوات بیمه محاسبه می‌شود. جزئیات تاثیر و عواقب بیمه بیکاری در بازنشستگی در قسمت قبلی همراه با مثال توضیح داده شده است.

سوابق بیمه بیکاری از لحاظ مدت، عین سوابق عادی بیمه محسوب می شود. بازنشستگی بعد از بیمه بیکاری صرفا در حقوق بازنشستگی تاثیر دارد و از لحاظ مدت و سوابق بیمه‌ای تفاوتی بین اشتغال و بیمه بیکاری وجود ندارد. پس بیمه بیکاری از لحاظ سن و سابقه در بازنشستگی تاثیر ندارد.