خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی، بر اساس آییننامه مصوب سال ۱۳۷۳ هیات وزیران، از شمول برخی مواد قانون کار مستثنا شدهاند. مطابق این آییننامه، اماکن مذهبی دارای سه خادم یا کمتر، از شمول مواد ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۳۱، ۳۲، ۴۱، ۵۱ و ۵۸ قانون کار مستثنا هستند. این استثنا شامل تمام مقررات قانون کار نمیشود و سایر مواد قانون کار همچنان در مورد این کارکنان قابل اجراست.
اعتبار این آییننامه طی سالهای مختلف تمدید شده و آخرین تمدید ارائهشده مربوط به مصوبه سال ۱۴۰۲ هیات وزیران است. در ادامه، مجموعه آییننامهها، تصویبنامهها، دستورالعملها و آرای دیوان عدالت اداری مرتبط با حقوق خدام و کارکنان بقاع متبرکه، از ارائه شده است.
قوانین کار خدام و کارکنان بقاع متبرکه
بر اساس آییننامه مصوب ۱۳۷۳/۱۱/۲۶ هیات وزیران و تمدیدهای بعدی آن، خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی، در شرایط مشخص از شمول برخی مواد قانون کار مستثنا شدهاند. مهمترین مقررات مربوط به این کارکنان به شرح زیر است:
۱. شمول قانون کار: مطابق ماده ۱ آییننامه، خدام و کارکنان مشمول از مواد ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۳۱، ۳۲، ۴۱، ۵۱ و ۵۸ قانون کار مستثنا هستند. این استثنا طبق ماده ۳ آییننامه، فقط شامل اماکن مذهبی دارای سه خادم یا کمتر میشود. همچنین مطابق رای شماره ۲۹۳۵ سال ۱۴۰۰ دیوان عدالت اداری، سایر مقررات قانون کار در مورد این کارکنان قابل اجراست.
۲. انعقاد قرارداد کار: مطابق بند ۱ دستورالعمل موضوع ماده ۴ آییننامه، قراردادهای کار بهصورت موردی بین هیئت امنا، متولی یا اداره اوقاف و امور خیریه بهعنوان کارفرما و خدام بهعنوان کارگر منعقد میشود. در موقوفات عام غیرتولیدی، متولی و در صورت متصرفی بودن، هیات امنا و اداره اوقاف و امور خیریه مربوط، کارفرمای قرارداد خواهند بود.
۳. تعیین و پرداخت دستمزد: مطابق بند ۶ دستورالعمل، میزان دستمزد با توجه به نوع کار و نحوه اجرای آن از سوی کارفرما پیشنهاد میشود و پس از تایید اداره کل اوقاف و امور خیریه استان مربوط، قابل پرداخت خواهد بود.
۴. خاتمه همکاری به دلیل قصور یا تخلف کارگر: مطابق بند ۲ دستورالعمل، در صورتی که کارفرما قصور یا تخلفی از سوی کارگر مشاهده کند، حق خاتمه دادن به خدمت او را دارد. با این حال، قسمت مربوط به سلب حق مطالبه هرگونه وجه از کارگر، به موجب رای شماره ۲۹۳۵ مورخ ۱۴۰۰/۱۱/۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال شده است.
۵. خاتمه قرارداد از سوی کارفرما: مطابق بند ۳ دستورالعمل، هرگاه کارفرما پیش از پایان مدت قرارداد به ادامه کار کارگر نیاز نداشته باشد، میتواند موضوع را به او ابلاغ کند و با پرداخت یک ماه دستمزد به ازای هر سال اشتغال، به کار او خاتمه دهد.
۶. استعفا و ترک کار: مطابق بند ۴ دستورالعمل، چنانچه کارگر پیش از پایان مدت قرارداد تمایلی به ادامه همکاری نداشته باشد، باید یک ماه قبل موضوع را بهصورت کتبی به کارفرما اعلام کند. در غیر این صورت، ترک کار تلقی شده و قرارداد منفسخ میشود. همچنین اگر کارگر یک ماه پیش از انقضای مدت قرارداد، عدم تمایل خود به ادامه کار را اعلام کند، مطابق بند ۳ دستورالعمل با او رفتار خواهد شد.
۷. پایان مدت قرارداد و خاتمه کار معین: مطابق بند ۵ دستورالعمل، در پایان مدت قرارداد یا با خاتمه کار معین، طبق ماده ۲۴ قانون کار عمل خواهد شد.
۸. حقوق و مطالبات کارگر: بر اساس رای شماره ۲۹۳۵ مورخ ۱۴۰۰/۱۱/۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری، خدام و کارکنان بقاع متبرکه مشمول مواد ۲، ۳، ۷ و ۲۲ قانون کار هستند. مطابق این رای، کارگر مستحق دریافت کلیه مطالبات ناشی از قرارداد کار و مطالبات مربوط به دوره اشتغال خود است و عدم پرداخت این مطالبات از سوی کارفرما مجوز قانونی ندارد. به همین دلیل، قسمت مربوط به سلب حق مطالبه هرگونه وجه از کارگر در ماده ۲ دستورالعمل ابطال شده است.
۹. اعتبار آییننامه و تمدیدهای آن: آییننامه اولیه در تاریخ ۱۳۷۳/۱۱/۲۶ تصویب شد و اعتبار آن در سالهای ۱۳۷۹ و ۱۳۸۵ هر بار به مدت پنج سال، در سال ۱۳۹۵ به مدت پنج سال، در سال ۱۴۰۱ به مدت دو سال و در سال ۱۴۰۲ به مدت پنج سال دیگر از تاریخ انقضای اعتبار قبلی تمدید شد.
۱۰. آرای دیوان عدالت اداری: در رای شماره ۳۴ سال ۱۳۹۳، هیات تخصصی دیوان عدالت اداری مصوبه مورد اعتراض درباره مستثنا شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از برخی مواد قانون کار را مغایر قانون تشخیص نداد و قابل ابطال ندانست. در مقابل، هیات عمومی دیوان عدالت اداری در رای شماره ۲۹۳۵ سال ۱۴۰۰، قسمت مربوط به سلب حق مطالبه هرگونه وجه از کارگر در ماده ۲ دستورالعمل را ابطال کرد.
۱۱. وضعیت هیاتهای امنای اماکن مذهبی در آییننامه تشکلهای صنفی و تخصصی: مطابق ماده ۳۲ آییننامه اجرایی قانون نحوه تشکیل و فعالیت تشکلهای صنفی و تخصصی مصوب ۱۴۰۲/۱۰/۲۴، هیاتهای مذهبی و هیاتهای امنای مساجد، حسینیهها، بقاع متبرکه و موقوفات از شمول این آییننامه مستثنا هستند.
در ادامه، متن کامل آییننامهها، تصویبنامهها، دستورالعملها و آرای دیوان عدالت اداری مربوط به خدام و کارکنان بقاع متبرکه، ارائه شده است.
مصوب ۱۴۰۲ – تمدید پنجساله آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
تصویبنامه در خصوص تمدید آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار، مصوب ۲۲؍۵؍۱۴۰۲
هیات وزیران در جلسه ۲۲؍۵؍۱۴۰۲ به پیشنهاد شورای عالی کار و به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار مصوب ۱۳۶۹ تصویب کرد:
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار موضوع تصویبنامه شماره ۴۹۴۵۹؍ت ۵۹۸۶۴ هـ مورخ ۲۹؍۳؍۱۴۰۱ از تاریخ انقضای اعتبار به مدت پنج سال تمدید میشود.
محمد مخبر- معاون اول رییس جمهور
مصوب ۱۴۰۱ – تمدید دوساله آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
تصویبنامه در خصوص تمدید آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار، مصوب ۱۴۰۱/۳/۲۵
شماره: ۴۹۴۵۹/ت59864 هـ تاریخ: ۱۴۰۱/۳/۲۹ – شماره روزنامه رسمی: ۲۲۵۰۸ تاریخ روزنامه رسمی: ۱۴۰۱/۴/۷
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۱/۳/۲۵ به پیشنهاد شورای عالی کار و به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار- مصوب ۱۳۶۹- تصویب کرد:
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار موضوع تصویبنامه شماره ۱۶۰۲۳۰ /ت ۴۵۵۰۲ ک مورخ ۱۳۹۵/۸/۲۷ از تاریخ انقضای اعتبار به مدت دو سال تمدید میشود.
معاون اول رییس جمهور- محمد مخبر
رای شماره ۲۹۳۵ درباره ابطال سلب حق مطالبه حقوق خدام بقاع متبرکه – سال ۱۴۰۰
رای شماره ۲۹۳۵ مورخ ۱۴۰۰/۱۱/۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ماده ۲ دستورالعمل موضوع ماده ۴ آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار
شماره پرونده: ۹۹۰۱۳۰۴ – شماره دادنامه: ۱۴۰۰۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۹۳۵ – تاریخ دادنامه: ۹؍۱۱؍۱۴۰۰
شاکی: سعید کنعانی – طرف شکایت: امور حقوقی دولت و سازمان اوقاف و امور خیریه و هیات وزیران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده ۲ دستورالعمل موضوع ماده ۴ آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار
گردش کار:
شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده ۲ دستورالعمل موضوع ماده ۴ آیین نامه مستثنی شدن خدامین و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
با وحدت ملاک از دادنامه شماره ۳۴۳ – ۳۴۲ مورخ ۳۰؍۲؍۱۳۹۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری که بیان می دارد در صورت معافیت یا مستثنی شدن از قواعد عمومی قانون کار، همچنان مقاوله نامه هایی که دولت ایران به آن ملحق شده و به تصویب مجلس رسیده، جاری و حاکم خواهد بود. از آنجا که ایران در تاریخ ۱۸؍۲؍۱۳۵۱ و با تصویب مجلس به مقاوله نامه شماره ۹۵ (مربوط به حمایت از مزد) الحاق شد و طبق بند ۱ ماده ۸ که صراحتاً مقرر داشته «هیچ گونه برداشت از مزد مجاز نخواهد بود». لذا هیچ بهانه ای نمی تواند موجب سلب و ساقط شدن حقوق و مطالبات کارگر یا برداشت از آن شود. لیکن ماده ۲ دستورالعمل مذکور اطلاق داشته و چنانچه کارفرما بنا به سلیقه یا مشیت فکری خویش، رفتاری را قصور و تخلف تلقی نماید، قادر خواهد بود کلیه مزد، حقوق و مطالبات کارگر را برداشت نموده و حق کارگر را از این جهت سلب و ساقط نماید و مفید این معنی است که به صرف مشاهده (نه اثبات و نه احراز) هر تخلفی ولو خفیف و جزیی، کارفرما مجاز به برداشت مزد و مطالبات کارگر می باشد. “
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:
« دستورالعمل موضوع ماده ۴ آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان اماکن مذهبی و … از بعضی مواد قانون کار»
۲- در صورتی که کارفرما قصور و یا تخلفی از ناحیه کارگر مشاهده کند حق دارد به خدمت او خاتمه دهد و در این صورت کارگر حق مطالبه هرگونه وجهی را از خود اسقاط و سلب می نماید.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی سازمان اوقاف و امور خیریه به موجب لایحه شماره ۵۳۹۴۸۹؍۹۹-۱۶؍۶؍۱۳۹۹ توضیح داده است که:
۱- براساس ماده ۱ آیین نامه مستثنی شدن خدامین و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار مصوب ۲۶؍۱۱؍۱۳۷۳ هیات وزیران، اعمال موادی از قانون کار از جمله ماده ۲۷ آن برای خدام وکارکنان مذکور ضروری نبوده، همچنین ماده ۴ آیین نامه مذکور این اختیار را به سازمان اوقاف و امور خیریه اعطاء نموده تا دستورالعملی را برای مواد مستثنی شده قانون کار تصویب نماید.
۲- در ماده ۲۷ قانون کار احراز تخلف کارگر منوط به اخذ نظر شورای اسلامی کار شده است. تردیدی نیست که نتیجه منطقی و بدیهی مستثنی شدن از ماده مذکور آن است که تشخیص کارفرما ملاک عمل باشد و لزومی به اخذ نظر شورای اسلامی کار نباشد و ماده ۲ دستورالعمل معترض عنه نیز در همین راستا صادر گردیده و چنانچه خدمت بـه لحاظ قصـور خـود کارگر خـاتمه یابد، وی نمی توانـد مدعـی طلب وجهی از کارفرما باشد. به ویژه آن کـه بـه موجب آیین نامه صدرالاشاره خدام و سایر کارکنان مذکور از ماده ۳۱ قانون کار که ناظر به پرداخت حق سنوات می باشند نیز مستثنی گردیده اند. بنابراین کارگر خاطی نمی تواند برای ایام کارکرد خود که قصور در انجام کار داشته و به لحاظ خاتمه خدمت مدعی حقوق و حق سنوات گردد.
۳- بند ۲ دستورالعمل معترض عنه تعارض با بند ۸-۱ مقاوله نامه شماره ۹۵ راجع به حمایت از مزد مصوب ۱۱؍۳؍۱۳۵۱ مجلس سنا نیز ندارد. چراکه اولاً: به صراحت بند ۸-۱ این مقاوله نامه «برداشت» از مزد مجاز نبوده حال آن که براساس ماده ۲ دستورالعمل تعلق مزد به کارگر خاطی ممنوع اعلام گردیده که منصرف از برداشت مزد است. ثانیاً: وفق بند ۸-۱ مقاوله نامه مذکور برداشت از مزد درحدود قوانین ملی مجاز شمرده شده است. بنا به مراتب نظر به اینکه این سازمان در تنظیم و ابلاغ دستورالعمل آیین نامه مستثنی شدن در چارچوب اختیارات و قانون اقدام نموده است لذا رد دعوای مطروحه مورد استدعاست.
علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن برای امور حقوقی دولت (هیات وزیران) تا زمان رسیدگی به پرونده هیچ پاسخی واصل نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۹؍۱۱؍۱۴۰۰ با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
اولاً: براساس ماده ۱ آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار مصوب ۲۶؍۱۱؍۱۳۷۳ هیات وزیران و اصلاحی مورخ ۱۱؍۸؍۱۳۸۹ که در تاریخ ۲۶؍۸؍۱۳۹۵ اعتبار آن به مدت پنج سال تمدید شده، به استثناء شـدن مشمولیـن آییننامه فـوق از احکام مقرر در مواد ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۳۱، ۳۲، ۴۱، ۵۱ و ۵۸ قانون کار تصریح شده است و لذا افراد مذکور مشمول سایر مقررات قانون کار هستند. ثانیاً: برمبنای مواد ۲، ۳، ۷ و22 قانون کار جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۶۹: «کارگر از لحاظ این قانون کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حقالسعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می کند» و «کارفرما شخصی است حقیقی یا حقوقی که کارگر به درخواست و به حساب او در مقابل دریافت حقالسعی کار می کند» و «قرارداد کار عبارت است از قرارداد کتبی یا شفاهی که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حقالسعی کاری را برای مدت موقت یا مدت غیرموقت برای کارفرما انجام می دهد» و «در پایان کار، کلیه مطالباتی که ناشی از قرارداد کار و مربوط به دوره اشتغال کارگر در موارد فوق است، به کارگر و در صورت فوت او به وارث قانونی وی پرداخت خواهد شد.» بنا به مراتب فوق، خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی مشمول احکام مقرر در مواد ۲، ۳، ۷ و22 قانون کار جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۶۹ هستند و با توجه به اینکه براساس مواد قانونی مذکور انجام کار در مقابل مزد انجام می گیرد و حقوق متعلّقه به کارگر بعد از انجام کار حقی است که برای وی مستقر می شود و عدم پرداخت آن از ناحیه کارفرما مجوز قانونی ندارد، در نتیجه ماده ۲ دستورالعمل موضوع ماده ۴ آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار که براساس آن مقرر شده است که: «… کارگر حق مطالبه هرگونه وجهی را از خود اسقاط و سلب می نماید»، از جهت آنکه کارگر مستحق کلیه مطالبات ناشی از قرارداد کار و مطالبات مربوط به دوره اشتغال خود است، خارج از حدود اختیار بوده و با مواد ۲، ۳، ۷ و ۲۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود.
حکمتعلی مظفری- رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
مصوب ۱۳۹۵ – تمدید پنجساله آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
تمدید اعتبار آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار- مصوب ۱۳۹۵/۸/۲۶
شماره: ۱۰۶۵۴۸/ت52993هـ – تاریخ: ۱۳۹۵/۸/۲۷
هیات وزیران در جلسه ۱۳۹۵/۸/۲۶ به پیشنهاد شورای عالی کار و به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار- مصوب ۱۳۶۹– تصویب کرد:
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار موضوع تصویبنامه شماره ۱۶۰۲۳۰/ت۴۵۵۰۲ ک مورخ ۱۳۸۹/۸/۱۶ از تاریخ انقضای اعتبار به مدت پنج سال تمدید میشود.
معاون اول رئیس جمهور- اسحاق جهانگیری
رای شماره ۳۴ درباره مستثنی شدن خدام بقاع متبرکه از قانون کار
رای شماره ۳۴ مورخ ۹؍۱۰؍۱۳۹۳ هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری در خصوص مصوبه شماره ۱۶۰۲۳۰ ؍ت ۲: ۴۵۵ ک-۱۶؍۸؍ هیات وزیران با موضوع مستثنی شدن خدام وکارکنان بقاع متبرکه از شمول قانون کار
کلاسه پرونده: ه ۹۲؍۱۸۲ – موضوع: ابطال مصوبه شماره ۱۶۰۲۳۰ ؍ت ۲: ۴۵۵ ک-۱۶؍۸؍ هیات وزیران
تاریخ رای: سه شنبه ۹ دی ۱۳۹۳ – شماره دادنامه: ۳۴
مرجع رسیدگی: هیات تخصصی بیمه و تامین اجتماعی – شاکی: آقای سیروس منصوری (چهار نفر ازخادمان امام زاده سید حسن شهرستان مهران)
طرف شکایت: هیات محترم وزیران
گردشکار:
خلاصه دادخواست شاکی با ذکر دلیل مغایرت مصوبه با قانون یا شرع:
شاکی آقای سیروس منصوری طی تقدیم دادخواست طی شماره۱۶۷۹۷- ۱؍۳؍۹۲ ثبت دبیرخانه هیات عمومی دیوان عدالت اداری شد درخواست ابطال مصوبه شماره ۱۶۰۲۳۰ ؍ت ۲: ۴۵۵ ک-۱۶؍۸؍۸۹ نموده است و اعلام داشته به دلایل زیر به مصوبه مزبور معترض هستم ۱- طبق مواد ۱ و ۲ قانون کار اینجانب مشمول قانون کار هستم ۲- طبق مواد ۲۵ و ۲۶ قانون کار هیچیک از طرفین قرارداد حق فسخ یکطرفه را ندارد لذا اقدام یکطرفه وزارت کار پذیرفته نیست ۳- این عمل هیات وزیران علاوه براینکه مخالف مواد مذکور قانون کار است مخالف عدل و انصاف نیز میباشد و با این اقدام بجای تشویق خادمان بقاع متبرکه موجب رنجش خاطر آنان شده و با داشتن مدت ۶ سال سابقه خدمت با مصوبه مذکور موجب تضییع اینجانب شدهاند معترض بوده ابطال مصوبه مورد استدعا است.
خلاصه مدافعات مشتکیعنه:
معاونت حقوقی رییس جمهور طی لایحه دفاعیه ارسالی که به شماره ۹۴۷- ۱۵؍۷؍۹۲ ثبت گردیده اعلام داشت وفق ماده ۱۹۱ قانون کار به کارگاههای کمتر از۱۰ نفر میتوان بر حسب مصلحت موقتاً با پیشنهاد شورای عالی کار و تصویب هیات وزیران از شمول بعضی از مقررات این مستثنی نمود با استناد به ماده قانونی مزبور هیات وزیران طی مصوبه شماره ۷۲۰۵۳؍ ت۴۳۲ ه- ۳۰؍۱۱؍۷۳ براساس پیشنهاد وزارت کار بقاع متبرکه، مساجد، حسینه ها، تکایا، مدارس علوم دینی، موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی که دارای سه نفرخادم یا کمتر هستند از شمول مواد ۲۵ و۲۶ و ۲۷ و ۳۱ و ۳۲ و ۴۱ و ۵۱ و ۵۸ قانون کار مستثنی نموده و روابط کار طرفین در زمینه مواد اخیرالذکر را به دستورالعمل مصوب نماینده ولی فقیه در سازمان اوقاف و امور خیریه موکول نموده است اجرای تصویبنامه مزبور طی مصوبات شماره ۴۴۳۹۱؍ت ۲۳۳۲۱ ه- ۱۰؍۴؍۷۹ و ۱۵۸۷۹۴؍ت۳۵۷۹۴ک- ۱؍۱۲؍۸۵-۱؍۱۲؍۸۵ و در نهایت ۱۶۰۲۳۰؍ت۴۵۵۰۲ ک- ۱۶؍۸؍۸۹ به صورت دورههای پنجساله تمدیدگردیده است. بنابراین مراتب فوق از آنجا که اقدام هیات وزیران در تمدید و اصلاح مصوبه مورد اعتراض منطبق با مفاد قانون کار صورت پذیرفته لذا تقاضای ردشکایت شاکی را دارد.
نظریه تهیه کننده گزارش: نظر به اینکه مصوبه شماره ۱۶۰۲۳۰؍ت۴۵۵۰۳ ک مورخ ۱۶؍۸؍۸۹ موضوع اصلاح آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه منطبق با مفاد ماده ۱۹۱ قانون کار بوده لذا اصل تجویز در مستثنی شدن کارگاههای کوچک تر از ۱۰ را قانونگذار به صراحت اجازه داده است و اینکه تعداد کارکنان این کارگاههای زیر ۱۰ نفر با لحاظ مصلحت و لحاظ شرائط زمان و مکان گاه تعداد سه نفررا مستثنی داشته و گاه پنج نفر را و چون این حق مستثنی نمودن کارگاههای کوچک از ۱۰ نفر قانونگذار در اختیار هیات محترم وزیران قرارداده است و اعمال چنین حق از سوی هیات مذکور فاقد ایراد و اشکال قانونی است بلکه منطبق با قانون است.
رای هیات تخصصی بیمه کار و کارگری و بازنشستگی دیوان عدالت اداری
موضوع در جلسه مورخ ۲۰؍۱۱؍۹۳ هیات تخصصی بیمه و بازنشستگی و کار و کارگری نظر به اینکه به موجب ماده ۱۹۱ قانون کار مصوب ۱۳۶۹ (کارگاههای کوچک کمتر از ده نفر را میتواند بر حسب مصلحت موقتا از شمول بعضی از مقررات قانون کار مستثنی نموده تشخیص مصلحت و موارد استثناء به موجب آییننامهای خواهد بود که با پیشنهاد شواری عالی کار به تصویب هیات وزیران خواهد رسید) و مصوبه هیات وزیران به شماره ۱۶۰۲۳۰ ت۲: ۴۵۵ د- ۱۶؍۸؍۸۹ در راستای همین اختیار تصویب شده است بنابراین مغایرتی با قوانین اعلامی شکات ندارد و قابل ابطال تشخیص نگردیده رای صادره ظرف ۲۰ روز پس از صدور قابل اعتراض توسط ریاست محترم کل دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات در هیات عمومی دیوان عدالت اداری میباشد.
باقری زیاری- رییس هیات تخصصی بیمه کار و کارگری و بازنشستگی دیوان عدالت اداری
مصوب ۱۳۸۵ – تمدید پنجساله آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
تصویبنامه راجع به مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیرتولیدی از شمول موادی از قانون کار – مصوب ۱۳۸۵/۸/۱۷
شماره: ۱۵۸۷۹۴/ت35794ک – تاریخ: ۱۳۸۵/۱۲/۱
وزرای عضو کارگروه موضوع تصویبنامه شماره ۷۲۸۸۴/ت34452 هـ مورخ ۱۳۸۴/۱۱/۹ در جلسه مورخ ۱۳۸۵/۸/17به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار- مصوب ۱۳۶۹– و با رعایت تصویبنامه یادشده تصویب نمودند:
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار، موضوع تصویبنامه شماره ۴۴۳۹۱/ت23321 هـ مورخ ۱۳۷۹/۱۰/۴ به مدت پنج سال دیگر از تاریخ انقضاء اعتبار تمدید میگردد.
این تصویبنامه در تاریخ ۱۳۸۵/۱۱/۳۰ به تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است.
معاون اول رئیس جمهور- پرویز داودی
مصوب ۱۳۷۹ – تمدید پنجساله آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
تصویبنامه در خصوص تمدید آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار – مصوب ۱۳۷۹/۱۰/۴
تاریخ تصویب: ۱۳۷۹/۱۰/۴ – (نقل از روزنامه رسمی شماره: ۱۶۲۷۲- تاریخ: ۱۳۷۹/۱۰/۱۴) – شماره: ۴۴۳۹۱/ت ۲۳۳۲۱ هـ – تاریخ: ۱۳۷۹/۱۰/۴
وزارت کار و امور اجتماعی – وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۹/۱۰/۴ بنا به پیشنهاد شماره ۵۶۱۷۳ مورخ ۱۳۷۹/۵/۱۵ وزارت کار و امور اجتماعی و به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار- مصوب ۱۳۶۹- تصویب نمود:
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار (موضوع تصویبنامه شماره ۷۲۰۵۲/ ت ۴۲۳ هـ مورخ ۱۳۷۳/۱۱/۳۰) به مدت پنج (۵) سال تمدید میشود.
معاون اول رییس جمهور- حسن حبیبی
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه از قانون کار
آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع و متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار – مصوب ۱۳۷۳/۱۱/۲۶
تاریخ تصویب: ۱۳۷۳/۱۱/۲۶ – (نقل از روزنامه رسمی شماره: ۱۴۵۶۲ – تاریخ: ۱۳۷۳/۱۲/۸) – شماره: ۷۲۰۵۲/ت ۴۳۲ هـ – تاریخ: ۱۳۷۳/۱۱/۳۰
وزارت کار و امور اجتماعی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۳/۱۱/۲۶ بنا به پیشنهاد شماره ۶۱۵۴۳ مورخ ۱۳۷۳/۵/۲۶ وزارت کار و امور اجتماعی، به استناد ماده (۱۹۱) قانون کار جمهوری اسلامی ایران- مصوب ۱۳۶۹- آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده ۱– موارد استثنا، مواد (۲۵)، (۲۶)، (۲۷)، (۳۱)، (۳۲)، (۴۱)، (۵۱) و (۵۸) قانون کار تعیین میشود.
ماده 2– مدت معافیت از شمول مواد یاد شده در ماده یک برای مدت (۵) سال تعیین میشود.
ماده ۳– معافیت یاد شده فقط اماکن مذهبی را که سه نفر یا کمتر خادم دارند شامل میشود.
ماده ۴– روابط کار بین طرفین در زمینه مواد مستثنی شده بر اساس دستورالعملی است که سازمان اوقاف و امور خیریه تهیه میکند و به تصویب نماینده ولی فقیه در سازمان میرسد.
ماده ۵– تصویبنامه شماره ۵۷۸۰۸/ ت ۳۱۳ هـ مورخ ۱۳۷۲/۱۱/۱۸ لغو میشود.
معاون اول رییس جمهور- حسن حبیبی
دستورالعمل قرارداد کار خدام و کارکنان بقاع متبرکه
دستورالعمل موضوع ماده (۴) آییننامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع و متبرکه، مساجد، حسینیهها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار
1- قراردادهای کار در بقاع متبرکه، مساجد حسینیه ها تکایا، مدارس علوم دینی و موقوفات عام غیر تولیدی به صورت موردی بین هیات امناء، متولی و یا اداره اوقاف و امور خیریه به عنوان کارفرما و خدام آنها به عنوان کارگر منعقد میشود. در موقوفات عام غیر تولیدی، متولی و در صورت متصرفی بودن هیات امناء و اداره اوقاف و امور خیریه مربوط کارفرمای قرارداد خواهند بود.
2- در صورتی که کارفرما قصور و یا تخلفی از ناحیه کارگر مشاهده کند حق دارد به خدمت او خاتمه دهد و در این صورت کارگر حق مطالبه هرگونه وجهی را از خود اسقاط و سلب مینماید.
3- هرگاه کارفرما قبل از انقضاء مدت قرارداد نیاز به ادامه کار کارگر نداشته باشد میتواند مراتب را به وی ابلاغ و با پرداخت یک ماه دستمزد به ازاء هر سال اشتغال به کار او خاتمه دهد.
4- هرگاه کارگر قبل از انقضاء مدت قرارداد مایل به ادامه کار نباشد بایستی یک ماه قبل مراتب را کتبا به کارفرما اعلام نماید و در غیر این صورت ترک کار تلقی و قرارداد منفسخ است. بدیهی است هرگاه کارگر یک ماه قبل از انقضاء مدت قرارداد عدم تمایل خود را به ادامه کار اعلام نماید با وی برابر بند (۳) دستور العمل رفتار خواهد شد.
5- با توجه به مفاد تصویب نامه در پایان مدت قرارداد با خاتمه کار معین طبق ماده (۲۴) قانون کار عمل خواهد شد.
6- میزان دستمزد با توجه به نوع کار و نحوه اجرای آن از سوی کارفرما پیشنهاد و پس از تایید اداره کل اوقاف و امور خیریه استان مربوط قابل پرداخت خواهد بود.