نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار چگونه است؟

نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار

در مواد 64 و 65 قانون‌کار برای تمام کارگران، ایامی به عنوان مرخصی استحقاقی تعریف شده است. نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار اعم از ۲۴-۴۸ و ۱۲-۲۴ و … نیز از این دو ماده قانونی تبعیت می‌کند. محاسبه مرخصی استحقاقی کارگرانی که غیر نوبت‌کار بوده و به صورت روز کار یا شب کار ثابت هستند ساده است ولی در خصوص محاسبه و کسر از مرخصی کارگران شیفتی، نوبتی و غیر نوبت‌کار این مساله دارای ابهاماتی است که در ادامه به این ابهامات پاسخ داده می‌شود.

سوالات مهمی که در این مقاله پاسخ داده شده‌اند:

-اگر کارگری یک نوبت یا یک روز یا یک شیفت مرخصی بگیرد چند ساعت یا چند روز از مرخصی وی باید کسر شود؟

-اگر کارگرانی که به صورت شیفتی اعم از ۲۴-۴۸ و یا ۱۲-۲۴ و حالت‌های مشابه دیگر مشغول به کار هستند و نوبت کاری موظفی آنان با تعطیل رسمی اعم از جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و روزهای تعطیل رسمی که نوبت کاری موظفی آنان است مرخصی بگیرند از مرخصی استحقاقی آنان کسر می‌شود یا خیر؟

منظور از مرخصی استحقاقی در قانون کار چیست؟

منظور از مرخصی استحقاقی این است که کارگر با توافق کارفرما مدتی را سر کار حاضر نشود ولی از مزد و مزایا و بیمه این مدت بهره مند شود.

در مرخصی استعلاجی چه مزایایی به کارگر تعلق می‌گیرد؟

در لیست بیمه برخی اقلام مزدی مشمول کسر حق بیمه هستند مانند، حقوق، بن، مسکن و برخی اقلام مانند حق اولاد، سنوات، عیدی و پاداش و مانده مرخصی مشمول کسر حق بیمه نیستند. در مدتی که کارگر در مرخصی استعلاجی است در هنگام پرداخت غرامت دستمزد از جانب تامین اجتماعی اقلامی که از آنها حق بیمه کسر می‌شد تاثیر دارد بنابراین کارفرما تعهدی به پرداخت آنها ندارد. ولی از طرفی چون در قانون کار مرخصی استعلاجی چنانچه به تایید تامین اجتماعی برسد جزو سابقه کار محسوب می‌شود بنابراین یکی از شرایط مرخصی استعلاجی کارگران برای کارفرما پرداخت مزایایی است که در لیست بیمه مشمول کسر حق بیمه نیستند. مبلغ پرداختی از جانب کارفرما عین حالتی خواهد بود که کارگر سرکار حاضر بوده است.

کدام عدم حضورها در کار مرخصی استحقاقی محسوب می‌شوند؟

در ماده ۶۹ قانون کار تاریخ استفاده از مرخصی با توافق کارگر و کارفرما تعیین شده است که در صورت اختلاف بین کارگر و کارفرما نظر اداره کار و امور اجتماعی محل لازم الاجرا خواهد بود.

نکته بسیار مهم در این ماده این است که مرخصی باید از طرف کارگر درخواست و از طرف کارفرما موافقت شود و سند و مدرک این موضوع برگه مرخصی است که معمولا حداقل دارای دو امضای کارگر و کارفرما است.

در صورتی که کارگر بدون دریافت مرخصی و موافقت کارفرما سر کار حاضر نشود مرخصی محسوب نشده و می‌تواند غیبت و کسر کار تلقی شود.

در صورتی که کارفرما بنا به دلایل مختلفی از تعدادی از کارگران بخواهد سر کار حاضر نشوند و در حالت عادی کارگران حاضر به انجام کار باشند نیز با توجه به عدم درخواست کارگر، مرخصی محسوب نشده و کارفرما مکلف به پرداخت مزد و مزایای این مدت خواهد بود.

توجه به این موضوع در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار مهم است.

مدت مرخصی استحقاقی سالانه کارگران چقدر است؟

در ماده ۶۴ قانون کار مرخصی استحقاقی سالانه کارگران ۲۶ روز کاری (با احتساب ۴ جمعه یک ماه) تعیین شده است. با توجه به اینکه هر روز کاری در قانون کار ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه است مرخصی استحقاقی سالانه کارگران معادل ۱۹۰ ساعت و ۳۵ دقیقه خواهد بود.

مرخصی استحقاقی هم به صورت ساعتی و هم روزانه قابل استفاده است. در پایان قرارداد کار کارفرما مکلف است مانده مرخصی کارگران را بازخرید کنید.

یکی از الزامات استفاده از مرخصی استحقاقی، درخواست مرخصی از طرف کارگر و تایید آن توسط کارفرما است. سند این درخواست و تایید به عنوان فرم مرخصی شناخته می‌شود. برای دانلود رایگان فرم مرخصی قانون کار با فرمت PDF, Word و Excel روی لینک کلیک کنید.

مرخصی استحقاقی از کدام قسمت از ساعات کاری کارگر باید کسر شود؟

نکته بسیار مهم در محاسبه مرخصی این است که مرخصی استحقاقی قانون کار صرفا به ساعات کار موظفی کارگران اختصاص دارد. به عنوان مثال کارگری را در نظر بگیریم که روز کار بوده و ساعات کاری وی از شنبه تا پنج شنبه هر روز از ساعت ۷:۳۰ لغایت ۱۶:۰۰ (۸:۳۰ دقیقه کارکرد در روز) بوده و روز جمعه تعطیل است.

اگر این کارگر روز سه شنبه از مرخصی استفاده کند چه مدت باید از مرخصی سالانه وی کسر شود؟ با توجه به اینکه این کارگر هر روز ۸:۳۰ کارکرد دارد و از این مدت ۷:۲۰ موظفی وی بوده و ۰۱:۱۰ اضافه کاری است لذا کارفرما باید معادل ۷:۲۰ که همان ساعات کار موظفی وی است از مرخصی سالانه کارگر کسر کند.

این مساله در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار اهمیت زیادی دارد.

نحوه محاسبه مرخصی کارگرانی که به جای روز جمعه روز دیگری از هفته را تعطیل هستند!

در برخی کارگاه‌ها مانند کشتارگاه‌های مرغ، کارگران به جای روز جمعه، روز پنج شنبه را به عنوان تعطیل هفتگی استفاده می‌کنند. یا ممکن است کارگران در کارگاه‌های دیگر به جای روز جمعه روز دیگری را به عنوان تعطیل هفتگی توافق کرده باشند.

سوال: اگر کارگری در روز جمعه که روز کار موظفی وی است با دریافت مرخصی سر کار حاضر نشود آیا این روز که روز تعطیل رسمی است از مرخصی وی کسر خواهد شد؟

کارگرانی که یک روز تعطیل هفتگی خود را در روزی غیر از جمعه  قرار داده‌اند و به جای جمعه روز معین دیگری را تعطیل بوده و روز جمعه سر کار حاضر می‌شوند در واقع کار جمعه برای جبران آن قسمت از ساعات کار قانونی است که در یک روز معین دیگر در هفته انجام نداده اند.

در صورتی که کارگری روز جمعه موظفی خود را با دریافت مرخصی استحقاقی سر کار حاضر نشود این روز از مرخصی استحقاقی وی کسر خواهد شد.

نحوه محاسبه مرخصی کارگران ۲۴ ساعت کار و ۴۸ ساعت استراحت چگونه است؟

حالت اول از نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار، کارگرانی با ساعات کاری ۲۴-۴۸ در طول هر ماه ۳۰ روزه ۱۰ نوبت ۲۴ ساعته سر کار هستند. این کارگران هر ماه ۳۰ روزه ۲۴۰ ساعت سر کار حضور دارند و در صورتی که مدتی به عنوان ساعت استراحت و غذا کسر شود در نهایت ساعت کار مفید ماهانه بدست خواهد آمد. در ادامه توضیحات فرض می کنیم که کل ۲۴ ساعت کارکرد مفید محسوب می شود.

نکته : با توجه به اینکه در کارهای ۲۴-۴۸ گردش نوبت‌های کاری اتفاق نمی‌افتد این نوع کار نوبت کاری محسوب نمی‌شود.

ساعت کار موظفی در هر نوبت ۲۴ ساعته

برای اینکه بدانیم چند ساعت از هر نوبت کاری موظفی بوده و چند ساعت از آن اضافه کاری است کافی است ساعت کار موظفی هر ماه را به تعداد نوبت کاری که ۱۰ است تقسیم کنیم. با توجه به اینکه ساعت کار موظفی هر ماه متفاوت است فرض می‌کنیم ساعت کار موظفی شهریور ۱۴۰۱ معادل ۱۹۱ ساعت است.

بنابراین با تقسیم ۱۹۱ ساعت به ۱۰ نوبت کاری، ساعت کار موظفی هر نوبت کاری معادل ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه خواهد بود. بنابراین کارگران در هر نوبت کاری ۲۴ ساعته ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه موظفی و ۴ ساعت و ۵۴ دقیقه اضافه کاری انجام می‌دهند.

سوال : اگر کارگر24-۴۸ یک نوبت مرخصی بگیرد چند ساعت باید از مرخصی استحقاقی سالانه وی کسر شود؟

طبق توضیحات قسمت بالای این مقاله، مرخصی استحقاقی صرفا به ساعات کار موظفی تخصیص می‌یابد. بنابراین کارگری با شرایط این مثال اگر در ماه شهریور ۱۴۰۱ یک نوبت مرخصی بگیرد به میزان ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه از مرخصی وی کسر خواهد شد.

نکته: این مدت برای هر‌ماه متفاوت است و باید از تقسیم ساعت‌کار موظفی هر ماه بر تعداد شیفت‌های کاری هر ماه محاسبه شود.

نحوه محاسبه مرخصی کارگران ۱۲ ساعت کار و ۲۴ ساعت استراحت چگونه است؟

حالت دوم از نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار کارگران ۱۲-۲۴ شبیه محاسبه مرخصی ۲۴-۴۸ هستند. کارگران با این شرایط کاری در طول هر ماه ۳۰ روزه ۲۰ نوبت ۱۲ ساعته و در مجموع ۲۴۰ ساعت سر کار حضور دارند. ساعت کار مفید ماهانه کارگران از کسر مدت‌های استراحت و غذا (در صورت وجود) از مجموع ساعت حضور در کارگاه محاسبه می‌شود.

فرض می‌کنیم کل ۱۲ حضور کارگر در کارگاه ساعت کار مفید وی محسوب می‌شود.

توجه: با توجه به اینکه در کارهای ۱۲-۲۴ گردش نوبت‌های کاری اتفاق می‌افتد این نوع کار نوبت کاری صبح و شب محسوب می‌شود.

ساعت کار موظفی در هر نوبت ۱۲ ساعته

برای اینکه بدانیم چند ساعت از هر نوبت کاری موظفی بوده و چند ساعت از آن اضافه کاری است کافی است ساعت کار موظفی هر ماه را به تعداد نوبت کاری که ۲۰ است تقسیم کنیم. با توجه به اینکه ساعت کار موظفی هر ماه متفاوت است فرض می کنیم ساعت کار موظفی مرداد ۱۴۰۱ معادل ۱۸۳ ساعت است.

بنابراین با تقسیم ۱۸۳ ساعت به ۲۰ نوبت کاری، ساعت کار موظفی هر نوبت کاری معادل ۹ ساعت و ۹ دقیقه خواهد بود. بنابراین کارگران در هر نوبت کاری ۱۲ ساعته ۹ ساعت و ۹ دقیقه موظفی و ۲ ساعت و ۵۱ دقیقه اضافه کاری انجام می دهند.

سوال : اگر کارگر12-۲۴ یک نوبت مرخصی بگیرد چند ساعت باید از مرخصی استحقاقی سالانه وی کسر شود؟

طبق توضیحات قسمت بالای این مقاله، مرخصی استحقاقی صرفا به ساعات کار موظفی تخصیص می یابد. بنابراین کارگری با شرایط این مثال اگر در ماه مرداد ۱۴۰۱ یک نوبت مرخصی بگیرد به میزان ۹ ساعت و ۹ دقیقه از مرخصی وی کسر خواهد شد.

اگر کارگرانی که به صورت شیفتی اعم از ۲۴-۴۸ و یا ۱۲-۲۴ و حالت‌های مشابه دیگر مشغول به کار هستند و نوبت کاری موظفی آنان با تعطیل رسمی اعم از جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و روزهای تعطیل رسمی که نوبت کاری موظفی آنان است مرخصی بگیرند از مرخصی استحقاقی آنان کسر می‌شود یا خیر؟

پاسخ به سوال مهم بعدی در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار به شرح زیر است.

در کارهای نوبتی و غیر نوبتی که نوبت کاری موظفی کارگر با ایام تعطیل اعم جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و کارگر مرخصی بگیرد جزو مرخصی استحقاقی کارگر محسوب می‌شود چرا که با توجه به اینکه کارگر در روز تعطیل، ساعت کاری که در روز دیگری که حضور نداشته را انجام می‌دهد.

برای روشن شدن این مساله حالت‌های زیر را در بررسی می‌کنیم:

سوال بالا شبیه این است که بگوییم آیا کارگری که روز جمعه یا تعطیل رسمی سر کار حاضر شود اضافه کاری محسوب می‌شود یا نه؟

این سوال پاسخ مطلق ندارد بلکه بستگی به این دارد که آیا کارگر در روزهای دیگر هفته کارکرد موظفی خود را انجام داده یا خیر؟ اگر در روزهای دیگر موظفی خود را انجام داده باشد کار در روز تعطیل اضافه کاری محسوب می‌شود ولی اگر روز جمعه به جای روز کاری دیگری سر کار حاضر شده و موظفی روز دیگری را انجام دهد اضافه کاری محسوب نمی‌شود. مثلا کارگری که تمام روزهای هفته غیر از چهار‌شنبه هر روز ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه سر کار حاضر می‌شود بنابراین کارکرد روز جمعه وی به جای عدم کار در روز چهارشنبه است و اضافه کاری محسوب نمی‌شود.

کارگران ۲۴-۴۸ را در نظر بگیریم که نوبت کاری ۲۴ ساعته کارگر در روز جمعه واقع شده است. اگر این کارگر جمعه را بدون اینکه برایش مرخصی منظور شود سر کار حاضر نشود ۱۲۰ ساعت در کارگاه حضور ندارد. یا فرض کنیم کارگران قسمتی از کارگاه که روز کاری آنان به جمعه و یا روز تعطیل دیگری تلاقی داشته باشند همگی با این استدلال که روز جمعه تعطیل رسمی است و کارگر مکلف به حضور در کار در نوبت کاری خود نیست سر کار حاضر نشوند کار کارگاه مختل و تعطیل می‌شود.

در تبصره ۱ ماده ۶۲ قانون کار و تبصره ماده ۶۹ قانون کار الزام به حضور در کارهای مختلف پیش بینی شده است. الزام به حضور در سر کار در کارهایی که ماهیت آن کارها ایجاب می‌کند و یا کارگر در قرارداد کار به این امر توافق کرده است مغایرتی با مقررات قانون کار ندارد.

سوالات متداول در خصوص نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار

برای هر نوبت مرخصی در کارهای نوبتی چند ساعت باید از مرخصی کارگران کسر شود؟

در کارهای نوبتی اعم از گردشی و غیر گردشی ماننده ۲۴-۱۲ و ۲۴-۴۸ و ۸ ساعت گردشی در هر نوبت مرخصی باید معادل ساعت کار موظفی همان شیفت و نوبت، از مرخصی استحقاقی کارگران کسر شود. نحوه محاسبه عددی در داخل متن مقاله به صورت کامل توضیح داده شده است.

اگر نوبت کار موظفی کارگران با روز تعطیل رسمی ماننده جمعه تلاقی کند و کارگر همان نوبت کاری را مرخصی بگیرد جزو مرخصی وی محسوب می‌شود یا خیر؟ با توجه به اینکه در روز تعطیل کارگر ساعت کار موظفی خود را انجام می‌دهد و کار در این روز برای جبران عدم کار در روز دیگری است لذا مرخصی این روز جزو مرخصی کارگر محسوب می‌شود.

استنادهای قانونی و دلیل این موضوع در متن مقاله کامل توضیح داده شده است.