مرخصی استحقاقی یکی از حقوق قانونی کارگران و از انواع مرخصی با مزد است. طبق قانون کار، میزان مرخصی استحقاقی سالانه کارگران عادی با احتساب ۴ روز جمعه، در مجموع یک ماه است که در عمل معادل ۲۶ روز کاری خواهد بود. برای کار کمتر از یک سال نیز مرخصی به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود. همچنین میزان مرخصی در مشاغل سخت و زیان‌آور متفاوت است و قانون برای ذخیره مرخصی استفاده‌نشده نیز محدودیت تعیین کرده است.
مرخصی استحقاقی چند روز است؟
طبق ماده ۶۴ قانون کار، مبنای مرخصی استحقاقی کارگران یک ماه در سال با احتساب ۴ روز جمعه است. این میزان برای کارگری است که یک سال کامل کار کرده باشد و در صورت کارکرد کمتر از یک سال، مرخصی به نسبت مدت کار محاسبه میشود.
البته میزان مرخصی در برخی شرایط متفاوت است؛ برای مثال، مرخصی سالانه کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور ۵ هفته است و میزان مرخصی کارگران فصلی نیز بر اساس ماه‌های کارکرد تعیین میشود.
مرخصی مشاغل سخت و زیان آور ماده ۶۵ قانون کار
طبق ماده ۶۵ قانون کار، مرخصی سالانه کارگرانی که به کارهای سخت و زیان‌آور اشتغال دارند، ۵ هفته در سال است. استفاده از این مرخصی حتی‌الامکان باید در دو نوبت و در پایان هر شش ماه کار انجام شود.
منظور از مشاغل سخت و زیان‌آور در این ماده، مشاغلی است که بر اساس مقررات مربوط به ماده ۵۲ قانون کار سخت و زیان‌آور شناخته می‌شوند. بنابراین صرف اینکه یک شغل برای برخورداری از مزایای بازنشستگی پیش از موعد، سخت و زیان‌آور شناخته شده باشد، لزوما به معنای برخورداری از مرخصی ۵ هفته‌ای ماده ۶۵ نیست.
در کارهای سخت و زیان آور و زیرزمینی ، ساعات کار نباید از شش ساعت در روز و ۳۶ ساعت در هفته تجاوز نماید.
متن ماده ۵۲ قانون کار
تشخیص اینکه کارهای سخت و زیان آور چگونه خواهد بود طبق آیین‌نامه مربوطه و به تشخیص کمیته مختص این کار که تشکیلات و نحوه‌ی کار آن در آیین‌نامه مزبور تشریح شده خواهد بود.
توجه: نکته بسیار مهم که سوال بسیاری از کاربران و کارگران این است که در کارگاهی که کارگران با استفاده از مزایای بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور بازنشسته می‌شوند مفاده ماده ۵۲ قانون کار برای کاهش ساعات کار کارهای سخت و زیان آور و افزایش میزان مرخصی کارهای سخت و زیان آور به ۵ هفته رعایت نمی‌شود.
نکته بسیار ظریفی در اینجا وجود دارد. کارهای سخت و زیان آور یک بار در ماده ۵۲ قانون کار مورد حمایت قرار گرفته که مربوط به کاهش ساعات کار و افزایش مرخصی است و یک بار در ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی که مربوط به بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیان آور است.
این دو از لحاظ عنوان مشابه هستند ولی آیین‌نامه و کمیته هر کدام از مواد قانون متفاوت و مستقل هستند هرچند اعضا ممکن است در دو کمیته مشابه باشند.
بنابراین وقتی در کارگاهی یک نفر در کارهای سخت و زیان آور با استناد ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی بازنشسته میشود دلیل بر این نیست که باید ماده ۵۲ قانون کار برای کاهش ساعات کار و افزایش مرخصی نیز در مورد آن اعمال شود و یا بر عکس. برای برخورداری از حمایت هر کدام باید کمیته مربوطه نظر بدهند.
در خصوص مقایسه کارهای سخت و زیان آور ماده ۵۲ قانون کار و ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مقاله زیر به طور مفصل تشریح کرده است. برای مطالعه کلیک کنید.
انواع مرخصی استحقاقی
مرخصی استحقاقی در قانون کار با توجه به نحوه استفاده و شرایط کارگر حالت‌های مختلفی دارد. مرخصی سالانه میتواند به‌صورت روزانه یا ساعتی استفاده شود و قانون در برخی شرایط خاص مانند ازدواج دائم، فوت بستگان درجه یک و انجام حج واجب نیز مرخصی‌هایی با شرایط مشخص پیش‌بینی کرده است.
مرخصی استحقاقی روزانه
کارگر میتواند از مرخصی استحقاقی سالانه خود به‌صورت روزانه استفاده کند. روزهای استفاده‌شده از میزان مرخصی استحقاقی سالانه او کسر میشود.
مرخصی استحقاقی ساعتی
مرخصی استحقاقی میتواند به‌صورت ساعتی نیز مورد استفاده قرار گیرد. در این حالت، ساعات مرخصی استفاده‌شده از میزان مرخصی استحقاقی کارگر کسر میشود.
مرخصی ازدواج
طبق ماده ۷۳ قانون کار، کارگر در صورت ازدواج دائم از سه روز مرخصی با استفاده از مزد برخوردار میشود. این سه روز مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است و از ۲۶ روز مرخصی سالانه کسر نمی‌شود.
مرخصی فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان
طبق ماده ۷۳ قانون کار، در صورت فوت همسر، پدر، مادر یا فرزندان، کارگر از سه روز مرخصی با استفاده از مزد برخوردار میشود. این مرخصی نیز مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است.
مرخصی حج
طبق ماده ۶۷ قانون کار، هر کارگر حق دارد برای انجام فریضه حج واجب در تمام مدت کار خود فقط برای یک نوبت، یک ماه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق استفاده کند.
مرخصی استحقاقی کارگران فصلی
طبق ماده ۶۸ قانون کار، میزان مرخصی استحقاقی کارگران فصلی بر اساس ماه‌های کارکرد آنها تعیین میشود.
قانون استفاده از مرخصی استحقاقی چیست؟
طبق قانون کار، مرخصی استحقاقی از حقوق کارگر است و زمان استفاده از آن با توافق کارگر و کارفرما تعیین میشود. در صورت اختلاف درباره زمان استفاده از مرخصی، نظر اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل لازم‌الاجرا خواهد بود.
چند روز مرخصی استحقاقی قابل ذخیره است؟
طبق ماده ۶۶ قانون کار، کارگر نمی‌تواند بیش از ۹ روز از مرخصی استحقاقی سالانه خود را ذخیره کند. بنابراین از میزان مرخصی سالانه، حداکثر ۹ روز قابل ذخیره برای سال بعد است.
منظور از ۴ روز جمعه در مرخصی استحقاقی چیست؟
منظور از ۴ روز جمعه در ماده ۶۴ قانون کار این است که مرخصی استحقاقی سالانه کارگر در مجموع یک ماه است که در این یک ماه، ۴ روز جمعه نیز در نظر گرفته شده است. بنابراین اگر مرخصی بر مبنای روزهای کاری استفاده شود، میزان آن ۲۶ روز کاری در سال خواهد بود.
به عبارت دیگر، کارگری که مرخصی خود را به‌صورت پراکنده و در روزهای کاری استفاده می‌کند، در مجموع میتواند از ۲۶ روز کاری مرخصی استحقاقی استفاده کند.
نکته: سایر روزهای تعطیل طبق ماده ۶۴ قانون کار جزء ایام مرخصی محسوب نمی‌شوند.
آیا جمعه و تعطیلات رسمی جزء مرخصی استحقاقی محسوب می‌شوند؟
روزهای تعطیل رسمی جزء ایام مرخصی استحقاقی محسوب نمی‌شوند. همچنین در صورتی که کارگر مرخصی استحقاقی خود را به‌صورت پراکنده و بر مبنای روزهای کاری استفاده کند، جمعه واقع‌شده بین روزهای مرخصی، جداگانه از ۲۶ روز کاری مرخصی او کسر نمی‌شود.
برای مثال، اگر کارگری طی ۱۰ هفته، هر بار از پنج‌شنبه تا شنبه مرخصی بگیرد، در هر هفته فقط روزهای کاری پنج‌شنبه و شنبه به‌عنوان مرخصی استفاده‌شده در نظر گرفته می‌شوند و جمعه بین آنها جداگانه از مرخصی استحقاقی وی کسر نمی‌شود.
انواع مرخصی کارگران در قانون کار
بیشتر بخوانید:
با سلام و احترام
برخی عناوین شغلی نظیر روان شناس،مددکار و پرستار شاغل در زندان ها در قانون جزو مشاغل سخت و زیان آور آورده شده است،آیا مرخصی سالیانه ۳۵ روز برای کارمندان فوق قابل تسری است یا نه؟
در صورت شمول: ماده قانونی آن که بتوان به دیوان عدالت اداری جهت اعاده حق شکایت کرد را اعلام می فرمایید.
با تشکر فراوان
سلام بنده ۲۲ سال سابقه ممتد سخت وزیان آور تکنسین برق فشار قوی دارم ودرخواست سخت وزیان آور به اداره کار دادم وامسال رای صادر شد که جز مشاغل سخت وزیان آور هستم .اکنون متوجه شدم که باید درسال پنج هفته مرخصی میرفتم که کار فرما حتی اجازه یکهفته هم به من نمیداده و الان هم مرخصی ذخیره مرا با چهار هفته درسال بازخرید کرده تکلیف این ۱۱۰ روز مرخصی که شامل سخت وزیان آور من میشده چه میشود؟
منم همین مشکل رو دارم ولی هنوز جوابی نگرفتم. کسی نیست کمکمون کنه؟
هم در قانون کار موضوع سخت و زیان آور وجود دارد که حمایت های آن کاهش ساعت کار و افزایش مرخصی است. هم در قانون تامین اجتماعی موضوع سخت و زیان آور وجود دارد که حمایت های آن بازنشستگی پیش از موعد است.
اینکه یک نفر مشمول سخت و زیان آور بازنشستگی شده است نمی تواند با استناد به آن مزایای سختی کار مطرح در قانون کار را مطالبه کند. موضوع مفصلی است که در پست زیر به صورت کامل توضیح داده شده است آن را با دقت مطالعه کنید.
بازنشستگی کارهای سخت و زیان آور و کاهش ساعات کار
کار من سخت و زیان آور است مرخصی ما همان ۳۰روز محاسبه میشه در پایان ۲۰سال ۵۰روز مرخصی طلب دارم کارفرما همان ۵۰ روز را محاسبه میکنه آیا می توانم شکایت کنم تشکر
سلام
لطفا مقاله زیر را با دقت مطالعه نمایید:
بازنشستگی کارهای سخت و زیان آور و کاهش ساعات کار (اینجا کلیک کنید)
سلام، برای پرداخت تعداد روز های مرخصی که استفاده نشده ، مبنا دستمزد روزانه عادی هست ، یا مزایا هم لحاظ میشود؟
متشکر
سلام
مبنای محاسبه مبلغ بازخرید مانده مرخصی حق السعی هست. حق السعی شامل تمام اقلام مندرج در ماده ۳۴ قانون کار هست.
مزد یا حقوق ، کمک عایله مندی ، هزینه های مسکن ، خواربار ، ایاب و ذهاب ، مزایای غیر نقدی ، پاداش افزایش تولید ، سود سالانه و نظایر آنها
پاسخ کامل سوال خود را اینجا بخوانید مبنای محاسبه بازخرید مانده مرخصی حق السعی است آیا محاسبه کسر کار نیز بر اساس حق السعی است؟
سلام
من شش ساعت روز کار می کنم ولی شش روز در هفته دارم کار می کنم از تعداد روز مرخصی من باید کم بشه. چرا
خواهش می کنم جواب بدین
سلام
ساعات کار موظفی هفتگی ۴۴ ساعت هست. وقتی شما ۶ روز و هر روز ۶ ساعت کار می کنید در جمع می شود ۳۶ ساعت. نسبت کارکرد ۸۲ درصد می شود.
بنابراین تمام حقوق و مزایا و مرخصی نیز به میزان ۸۲ درصد حقوق و مزایا و مرخصی کامل خواهد بود. اگر در کل سال به همین منوال کار کنید مرخصی سالیانه شما ۲۱ روز کامل (۱۵۴ ساعت) و مرخصی ماهانه ۱۳ ساعت خواهد بود. برای راحتی همان سالانه ۲۶ روز ۶ ساعته خودتون هم درست درمیاد.
سلام من کارمند اداری شاغل در شرکت خصوصی هستم که برابر با قوانین وزارت کار با ما رفتار می شود سپاسگزار خواهم بود چنانچه بفرمایید که آیا ایام تعطیل ما بین مرخصی جز مرخصی محاسبه خواهد شد یا خیر
از زحماتتون ممنونم
سلام
تعطیلات رسمی بین مرخصی نباید جزو مرخصی حساب شود.
مثلا فردی که از چهارشنبه تا دو شنبه مرخصی بوده باید ۵ روز از مرخصی وی کسر شود نه ۶ روز.
.
.
اشتباه میکنید
در مورد چی؟
با سلام
یک شرکت برای پرسنل خود قرار داد یک سانه تنظیم کرده است ولی برای مرخصی فقط ۲.۵ روز برای هر ماه اجازه مرخصی می دهد .به عنوان مثال اگر ۳ ماه از سال گذشته باشد فقط ۷.۵ اجازه مرخصی می دهد (در صورتی که فرد مرخصی نرفته باشد). و فرد نمی تواند ۱۰ روز به مرخصی برود و در آینده از ماه های مانده مرخصی کم کند . آیا این کار قانونی است ؟؟
سلام
اصولا مرخصی جمع شده گذشته قابل استفاده است چون آینده معلوم نیست. ولی در قراردادهای مدت بیشتر با نگاه خوش بینانه کارفرما می تواند موافقت کند از مرخصی آتی نیز استفاده شود.
با سلام وتشکر از زحماتتون
با توجه به قانون کار مرخصی سالانه ۳۰ روز در ماه که هر ماه ۴ هفته و هر هفته یک جمعه دارد یعنی کارگر میتواند هر ۳۰ روز را یکجا یا به صورت منقطع به مرخصی برود. حال به طور مثال شخصی۱۰ روز از مرخصی خود در روز های عادی {غیر جمعه} استفاده کرده باشد و ۱۶ روز از مرخصی وی به علاوه ۴ روز تعطیلی جمعه که در قانون قید شده است آیا هنگام تسویه حساب پایان قرارداد۴ روز مرخصی جمعه که استفاده نکرد ه به عنوان ۴ تا تعطیل کاری قابل محاسبه و پرداخت است و یا صرفا روزهای عادی لطفا با ذکر دلیل
با تشکر
سلام
همانطور که در داخل مقاله هم توضیح داده شده است در یک سال کارگر حق استفاده از ۲۶ روز مرخصی روزهای کاری را دارد. اگر در بین روزهای مرخصی جمعه واقع شود جزو ۲۶ روز به حساب نخواهد آمد.
با مبنای محاسبه را ۲۶ روز کاری در نظر بگیرند جمعه های داخل مرخصی های به حساب نمی آید. منظور از جمعه ها حمایت از کارگر موقع استفاده از مرخصی است که در صورت واقع شدن در بین مرخصی ها به حساب نیاید.