آیین‌نامه انضباط کار مجموعه‌ای از مقررات مربوط به نظم کارگاه، تخلفات کارگران، تنبیهات انضباطی و نحوه رسیدگی به تخلفات است. وزارت کار برای آشنایی کارفرمایان با نحوه تدوین این مقررات، نمونه آیین‌نامه انضباط کار را تهیه کرده است. کارفرمایان می‌توانند با دانلود فایل Word، متن نمونه را متناسب با نوع فعالیت و شرایط کارگاه خود بومی‌سازی کنند.
استفاده از ساختار و مفاد نمونه وزارت کار می‌تواند تدوین آیین‌نامه و بررسی آن برای تایید در اداره کار را آسان‌تر کند. آیین‌نامه بومی‌سازی‌شده برای اجرا باید به تایید مرجع ذی‌صلاح برسد.
دانلود نمونه آیین نامه انضباط کار
در جدول زیر، نمونه آیین نامه انضباط کار وزارت کار و یک نمونه بومی‌سازی‌شده برای کارگاه فرضی در دو فرمت Word و PDF ارائه شده است.
نمونه وزارت کار برای آشنایی با ساختار و مفاد آیین‌نامه انضباطی تهیه شده و نمونه بومی‌سازی‌شده نشان می‌دهد که چگونه می‌توان این آیین‌نامه را متناسب با شرایط و نوع فعالیت یک کارگاه تنظیم کرد.
| دانلود نمونه آیین نامه انضباط کار وزارت کار (PDF) | دانلود |
| دانلود نمونه آیین نامه انضباط کار وزارت کار (Word) | دانلود |
| دانلود نمونه آیین نامه انضباط کار بومی سازی شده – برای کارگاه فرضی (PDF) | دانلود |
| دانلود نمونه آیین نامه انضباط کار بومی سازی شده – برای کارگاه فرضی (Word) | دانلود |
توجه: نمونه بومی‌سازی‌شده صرفا برای آموزش و الگوبرداری تهیه شده و به تایید اداره کار نرسیده است. برای اجرای آیین‌نامه انضباطی در هر کارگاه، باید مراحل قانونی تایید آن طی شود.
آیین نامه انضباط کار شرکت خصوصی
آیین‌نامه انضباط کار شرکت‌های خصوصی باید متناسب با نوع فعالیت، شرایط کاری و تخلفات احتمالی کارکنان تنظیم شود. برای مثال، تخلفات انضباطی یک شرکت تولیدی ممکن است با تخلفات یک شرکت خدماتی یا اداری متفاوت باشد؛ بااین‌حال، مقررات مربوط به حضور و غیاب، رعایت نظم و انجام وظایف شغلی می‌تواند در آیین‌نامه هر دو مجموعه وجود داشته باشد.
برای آشنایی با نحوه تنظیم آیین‌نامه اختصاصی، یک نمونه بومی‌سازی‌شده برای شرکت تولیدی فرضی تهیه شده است که فایل Word و PDF آن در جدول ابتدای مقاله قابل دانلود است. این نمونه جنبه آموزشی دارد و برای اجرا در کارگاه واقعی باید به تایید مرجع ذی‌صلاح برسد.
رعایت چه مواردی در آیین نامه انضباط کار الزامی است؟
اولین و مهمترین موضوع که در تدوین آیین نامه انضباط کار وجود دارد این است که کلیه مقررات و تنبیهات نباید با مقررات قانون کار و سایر مقررات جاری کشور مغایرت داشته باشند.
ساختار کمیته از لحاظ تعداد اعضا، مدت اعتبار عضویت و شرایط اختصاصی و عمومی اعضای کمیته باید در آیین نامه انضباط کار مشخص و شفاف باشد.
ساختار کمیته انضباط کار
اعضای کمیته انضباط کار از سه طیف تشکیل شده است: ۱- نماینده کارگران ۲- نماینده کارفرما و ۳- نماینده سرپرستان.
تعداد نمایندگان کارفرما و کارگران باید مساوی بوده و نماینده سرپرستان نیز یک نفر انتخاب می‌شود. در هر حال باید تعداد اعضا فرد باشد تا در زمان رای گیری تعداد آرا مساوی نباشد.
آیا تایید آیین نامه انضباطی در اداره کار الزامی است؟
کارفرما فایل ورد آیین نامه انضباطی وزارت کار را دانلود کرده و با توجه به شرایط کاری خود بومی سازی می کند. در صورتی که ساختار فایل نمونه با شرایط کار کارگاه مطابقت نداشته باشد کارفرما می‌تواند آیین نامه جدیدی برای خود تدوین کند.
در نوشتن آیین نامه انضباط کار می‌بایست نمایندگان کارگران و سرپرستان نیز همکاری داشته باشند. در نهایت پیش نویس آیین نامه تدوین شده و با امضای اعضای کمیته جهت تایید به اداره کار ارسال می‌شود.
متن کامل نمونه آیین نامه انضباط کار (وزارت کار)
کارفرمایان محترم؛
1- برای استاندارد سازی آیین نامه های انضباط کار در کارگاه ها، این آیین نامه به صورت نمونه تهیه شده و در صورت ضرورت، مطابق با شرایط کارگاه، می توان تغییرات لازم را در آن انجام داد.
2- آیین نامه انضباط کار به طرق ذیل تایید می شود:
الف- چنان چه کارگاه صرفاً در محدوده یک شهرستان باشد، در صورت تفویض اختیار از طرف اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان، تایید آیین نامه انضباط کار، از طریق اداره تعاون ، کار و رفاه اجتماعی محل صورت می گیرد.
ب- در صورتی که کارگاه دارای شعباتی در محدوده یک استان باشد، کارفرما می تواند، آیین نامه انضباط کار واحدی برای تمامی شعبات تهیه و به تایید اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان برساند.
ج – در صورتی که کارگاه دارای شعباتی در محدوده چند استان باشد، کارفرما می تواند، آیین نامه انضباط کار واحدی برای تمامی شعبات تهیه و به تایید اداره کل روابط کار و جبران خدمت برساند.
موضوع:
فصل اول – کمیته انضباط کار
فصل دوم- تخلفات
فصل سوم- تنبیهات
فصل چهارم- رسیدگی
فصل پنجم- اتخاذ تصمیم، ابلاغ و اجرای تصمیم کمیته انضباط کار
فصل ششم- سایر مقررات
مقدمه
به منظور ایجاد محیطی سالم در جهت افزایش کارآیی و بهبود کمی و کیفی فعالیت ها و بر حذر داشتن کارکنان از بی نظمی و کم کاری و تنبیه کارکنان خاطی، آیین نامه انضباطی کارگران مقررات اصلاحی تعیین موارد قصور و نقض» ………………………………………………………………………. بر اساس «دستورالعمل ها و آیین نامه های انضباط کار در کارگاه ها ، موضوع تبصره ۲ ماده ۲۷ قانون کار» مصوب ۱۵/۱۰/۱۳۸۸ وزیر کار و امور اجتماعی، مشتمل بر شش فصل به شرح زیر تدوین گردیده و پس از تایید ………………………………………………….. اجرا خواهد شد.
فصل اول – کمیته انضباط کار
ماده ۱- به منظور رسیدگی به تخلفات انضباطی تمامی کارگران، کمیته هایی تحت عنوان «کمیته انضباط کار»
مرکب از اعضای زیر تشکیل خواهد شد.
الف- …….. نفر نماینده کارفرما؛
ب- ……… نفر نماینده کارگران؛
ج- یک نفر نماینده از میان سرپرستان به انتخاب سرپرستان.
تبصره ۱- منظور از سرپرستان، کارگرانی هستند که تحت هر عنوان، مسئولیت اداره یک یا چند کارگر را بر عهده داشته باشند.
تبصره ۲- در هنگام انتخاب نمایندگان، افرادی نیز به عنوان اعضای علی البدل تعیین می شوند که در صورت قطع رابطه عضو اصلی، برای باقیمانده دوره، حسب مورد، جایگزین می گردند.
ماده ۲- مدت عضویت اعضای کمیته انضباط کار در کمیته مزبور …………. سال است و انتخاب مجدد آنان بلامانع می باشد.
ماده ۳ – جلسات کمیته انضباط کار با حضور ……….. عضو رسمیت یافته و تصمیمات آنان با اکثریت آراء معتبر است. چنان چه کمیته انضباط کار به دلیل عدم حضور اعضا در دو جلسه متوالی رسمیت پیدا نکند، موضوع به طور مستقیم از طرف ذی نفع (کارگر یا کارفرما ) قابل طرح در مراجع حل اختلاف خواهد بود.
ماده ۴- کمیته انضباط کار در اولین جلسه از بین اعضای خود، یک نفر به عنوان رییس، یک نفر به عنوان نایب رییس و یک نفر به عنوان دبیر انتخاب نموده و مشخصات، سمت اعضا و موجودیت خود را به طور کتبی به واحد تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل اعلام می نماید.
ماده ۵- اعضای کمیته انضباط کار علاوه بر تابعیت ایران و تدین به دین مبین اسلام و یا یکی از ادیان رسمی کشور و تعهد به نظام و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، باید دارای حداقل مدرک تحصیلی ………….. حداقل …………….. سال سن و حداقل …………………. سال سابقه کار باشند.
تبصره- در کمیته انضباط کار، یک نفر از نمایندگان انتخابی کارفرما، باید آشنا به مسایل حقوقی بوده و ترجیحا دارای لیسانس حقوق باشد.
ماده ۶- انجام وظیفه در کمیته انضباط کار با حفظ سمت می باشد.
ماده ۷- تصمیمات کمیته انضباط کار در شش نسخه تنظیم و به ترتیب زیر ابلاغ می گردد:
الف- یک نسخه برای ابلاغ به کارگر؛
ب- یک نسخه برای اطلاع کارفرما؛
ج- یک نسخه برای اطلاع تشکل کارگری (در صورت وجود)؛
د- یک نسخه برای ضبط در بایگانی کمیته انضباط کار؛
ه- یک نسخه برای ضبط در پرونده استخدامی کارگر؛
و- یک نسخه برای اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل.
فصل دوم – تخلفات
ماده ۸- طبقات تخلفات به قرار زیر است:
الف- طبقه اول
1- کم کاری یا سهل انگاری در انجام وظایف محوله.
2- عدم رعایت شئون اسلامی و عدم رعایت پوشش مناسب با محیط کار.
3- اعمال و رفتارخلاف شئون شغلی یا اداری.
4- امتناع از حضور در دوره های آموزشی و غیبت غیر موجه در حین گذراندن دوره های آموزشی.
5- سهل انگاری روسا و مدیران در ارایه گزارش تخلفات کارگران تحت امر.
6- تسامح در حفظ وجوه، اموال و اسناد که منجر به ایراد خسارت شود.
7- تعطیل خدمت در خلال ساعات موظف کاری.
8- استعمال دخانیات در محل های ممنوع.
ب- طبقه دوم
1- ایجاد نارضایتی در ارباب رجوع یا انجام ندادن یا تاخیر در انجام امور قانونی آن ها بدون دلیل.
2- تبعیض یا اعمال غرض یا روابط غیر کاری در اجرای قوانین و مقررات نسبت به اشخاص.
3- سرپیچی از اجرای دستور مقام مافوق در حدود وظایف کاری.
4- ارایه گواهی یا گزارش خلاف واقع در امور کاری.
5- سوء استفاده از مقام، موقعیت یا شئون شغلی.
6- عدم استفاده از وسایل حفاظت فردی.
7- عدم رعایت اصول ایمنی کار با ماشین آلات.
8- استعمال مواد مخدر و مشروبات الکلی در محل کار یا اعتیاد به آن ها.
9- ایراد تهمت، افترا و هتک حیثیت.
ج- طبقه سوم
1- جعل یا دست زدن در اسناد و اوراق یا استفاده از سند مجعول.
2- اختفاء، نگهداری، حمل، توزیع و خرید و فروش مواد مخدر و مشروبات الکلی.
3- گرفتن وجه مالی یا غیر آن چه در قوانین و مقررات تعیین شده است.
۴- هر نوع استفاده غیر مجاز از اموال شرکت یا مشتری.
5- هر نوع تصاحب غیر مجاز اموال شرکت یا مشتری.
6- توقیف، اختفاء، بازرسی یا باز کردن پاکت ها و محمولات پستی یا معدوم کردن آن ها و استراق سمع بدون مجوز قانونی.
7- افشای اسرار و اسناد محرمانه کاری.
8- کارشکنی، وادار ساختن یا تحریک دیگران به کارشکنی یا کم کاری و اعمال فشارهای فردی برای تحصیل مقاصد غیر قانونی.
د- طبقه چهارم
1- عضویت در سازمان هایی که مرام نامه یا اساس نامه آن ها مبتنی بر نفی ادیان الهی است یا طرفداری و فعالیت به نفع آن ها با تایید مراجع ذی صلاح.
2- عضویت در گروه های محارب یا طرفداری و فعالیت به نفع آن ها با رای مراجع قانونی.
3- تحریک به برپایی یا شرکت در تحصن، اعتصاب، تظاهرات غیر قانونی و اعمال فشارهای گروهی برای مقاصد غیر قانونی در کارگاه.
فصل سوم- تنبیهات
ماده ۹- تنبیهات اداری به ترتیب عبارتند از:
الف – تذکر کتبی برای بار اول.
ب – تذکر کتبی برای بار دوم.
ج – عدم پرداخت تمام یا بخشی از پاداش ها یا تسهیلات تا ………. ماه/ سال.
د- تنزل مقام و یا محرومیت از انتصاب به پست های بالاتر تا …………. ماه/ سال.
ه- اخراج با رعایت ماده ۲۷ قانون کار.
تبصره – تنبیهات اداری قابل اعمال در خصوص هر یک از طبقات تخلفات اداری به قرار زیر است:
| تخلفات اداری | تنبیهات اداری قابل اعمال | |||
| مرتبه اول | مرتبه دوم | مرتبه سوم | مرتبه چهارم | |
| طبقه اول | الف | ب یا ج | ج یا د | ه |
| طبقه دوم | الف یا ب یا ج | ج یا د | ه | —- |
| طبقه سوم | ج یا د یا ه | ه | —- | —- |
| طبقه چهارم | ه | —- | —- | —- |
ماده ۱۰ – در خصوص تاخیر، تعجیل و غیبت غیر موجه کارگران، تنبیهات به شرح ذیل می باشد:
| الف- تاخیر و تعجیل غیر موجه | |||
| ردیف | …. تا …. ساعت در ماه | …. تا …. ساعت در ماه | …. تا …. ساعت در ماه |
| نوبت اول | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت تاخیر یا تعجیل به اضافه تذکر کتبی برای بار اول | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت تاخیر یا تعجیل به اضافه تذکر کتبی | در این نوبت و یا نوبت های بعد علاوه بر تنبیهات نوبت قابل کمیته می تواند نسبت به اخراج بر اساس ماده ۲۷ قانون کار تصمیم گیری نماید. |
| نوبت دوم | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت تاخیر یا تعجیل به اضافه تذکر کتبی برای بار دوم | در این نوبت و یا نوبت های بعد علاوه بر تنبیهات نوبت قابل کمیته می تواند نسبت به اخراج بر اساس ماده ۲۷ قانون کار تصمیم گیری نماید. | |
| نوبت سوم | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت تاخیر یا تعجیل به اضافه تذکر کتبی برای بار سوم | ||
| ب- غیبت غیر موجه | |||
| ردیف | مجموع غیبت غیر موجه از … تا … روز در ماه | مجموع غیبت غیر موجه از … تا … روز در ماه | بیش از … روز در ماه |
| نوبت اول | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت غیبت به اضافه تذکر کتبی براز بار اول | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت غیبت به اضافه تذکر کتبی | در این نوبت و یا نوبت های بعد علاوه بر تنبیهات موارد قبل کمیته می تواند نسبت به اخراج بر اساس ماده ۲۷ قانون کار تصمیم گیری نماید |
| نوبت دوم | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت غیبت به اضافه تذکر کتبی برای بار دوم | در این نوبت و یا نوبت های بعد علاوه بر تنبیهات نوبت قبل کمیته می تواند نسبت به اخراج بر اساس ماده ۲۷ قانون کار تصمیم گیری نماید | |
| نوبت سوم | عدم پرداخت مزد و مزایای جنبی قانونی و مزد تعطیل هفتگی به نسبت غیبت به اضافه تذکر کتبی برای بار سوم | ||
ماده ۱۱ – کمیته انضباط کار پس از رسیدگی به اتهام یا اتهامات کارگر در صورت احراز تخلف یا تخلفات در مورد هر پرونده صرفاً یکی از تنبیهات فوق را اعمال خواهد نمود و چنان چه تخلفات احراز شده از طبقات مختلف باشد، از تنبیهات مقرر در طبقه بالاتر منظور می گردد.
ماده ۱۲ – هر گاه کارگری که به موجب تصمیم کمیته انضباط کار محکومیت یافته است، از تاریخ محکومیت، به مدت ………. ماه/ سال مرتکب تخلف اداری نشود، سابقه مذکور جزء مراتب تخلفاتی وی محسوب نمی گردد.
فصل چهارم- رسیدگی
ماده ۱۳ – کمیته انضباط کار بر اساس گزارش ارجاعی از سوی سرپرستان، روسا، مدیران و سایر مقامات بالاتر شروع به رسیدگی می نماید.
ماده ۱۴ – هر گاه رسیدگی به اتهام کارگر به تشخیص کمیته انضباط کار مستلزم استفاده از نظر کارشناسی و یا بازرسی باشد، موضوع حسب مورد به کارشناس ذی ربط یا واحد بازرسی ارجاع می شود.
ماده ۱۵ – چنان چه کارگر به سبب شکایت کارفرما از سوی مراجع قضایی توقیف گردد، در مدت توقیف، قرارداد وی به حال تعلیق در می آید. کارفرما مکلف است در ایام تعلیق تا تعیین تکلیف از سوی مراجع ذی صلاح، برای رفع احتیاجات خانواده او، حداقل ۵۰ درصد حقوق ماهیانه وی را به صورت علی الحساب پرداخت نماید. اگر این توقیف در مراجع مذکور منتهی به محکومیت نشود، مدت تعلیق جزء سابقه خدمت وی محسوب و حقوق و مزایای او پرداخت می گردد.
ماده ۱۶ – کمیته انضباط کار، موارد اتهامی را تعیین و برگ تفهیم اتهام را جهت ابلاغ تنظیم می نماید.
تبصره- واحد امور اداری کارگاه موظف است، اوراق تفهیم اتهام صادره توسط کمیته انضباط کار را حداکثر ظرف مدت ۵ روز به کارگر ابلاغ نماید. در صورت عدم وجود واحد اداری، کمیته خود اقدام به این امر می نماید.
ماده ۱۷ – متهم باید ظرف مدت ۵ روز از تاریخ ابلاغ برگ تفهیم اتهام، دفاعیه خود را کتباً ارایه نماید. این مدت در صورت تقاضای مهلت، بنا به تشخیص کمیته تا ۵ روز دیگر قابل تمدید است.
تبصره ۱- در صورتی که متهم جهت دفاع، درخواست مدارن نماید، کمیته انضباط کار مکلف است مدارک مزبور را در اختیار وی قرار دهد.
تبصره ۲- چنان چه متهم در مهلت مقرر، دفاعیه خود را ارایه ننماید، کمیته انضباط کار بر اساس مدارک موجود به موارد اتهامی رسیدگی می نماید.
ماده ۱۸ – کمیته انضباط کار مکلف است، متهم را برای حضور در تمام جلسات رسیدگی دعوت نماید. عدم حضور متهم مانع از رسیدگی و اتخاذ تصمیم نخواهد بود.
تبصره- وقت جلسه باید طوری تعیین شود که فاصله بین ابلاغ وقت و روز جلسه، کمتر از دو روز نباشد. در صورت وجود معاذیر قانونی جهت حضور در جلسه به تشخیص کمیته، وقت دیگری تعیین می گردد.
فصل پنجم- اتخاذ تصمیم، ابلاغ و اجرای تصمیم کمیته انضباط کار
ماده ۱۹ – کمیته انضباط کار پس از اتمام رسیدگی و ملاحظه اسناد و مدارک موجود در پرونده و توجه به دفاعیات متهم پس از تشخیص نوع تخلف با در نظر گرفتن مواردی از جمله میزان زیان وارده، آثار سوء اجتماعی و اداری، وجود یا فقدان سوء نیت و با توجه به موقعیت و سوابق کارگر به طور مستدل و مستند اتخاذ تصمیم می نماید.
تبصره- در صورتی که کمیته انضباط کار بر اساس مدارک موجود، ارتکاب تخلف از سوی متهم را احراز نکند، او را تبرئه می نماید.
ماده ۲۰ – واحد امور اداری موظف است، تصمیمات کمیته انضباط کار را حداکثر ظرف مدت ۱۰ روز از تاریخ اتخاذ تصمیم، ابلاغ و از تاریخ ابلاغ اجرا نماید.
تبصره ۱- هر گونه خودداری یا جلوگیری از ابلاغ یا اجرای تصمیمات کمیته انضباط کار ممنوع و با متخلفان طبق مقررات این آیین نامه رفتار خواهد شد.
تبصره ۲- در صورتی که محکوم علیه در وضعیتی باشد که اجرای فوری تصمیم کمیته انضباط کار درباره وی ممکن نباشد، مراتب به کمیته صادر کننده تصمیم گزارش شده و به محض حصول امکان ، اجرا می گردد.
تبصره ۳- تصمیمات کمیته انضباط کار قابل اعتراض در مراجع حل اختلاف کار است.
فصل ششم- سایر مقررات
ماده ۲۱ – اصلاح یا تغییر تصمیمات کمیته انضباط کار، صرفا در مواردی که کمیته تصمیم گیرنده با اکثریت آرا تشخیص دهد که مفاد تصمیم متخذه از لحاظ شکلی یا ماهوی مخدوش است، امکان پذیر است.
ماده ۲۲ – چنان چه تخلف کارگر پس از بازنشستگی کشف شود، قابلیت طرح در کمیته انضباط کار را نداشته و در صورت ضرورت، مراتب از طریق مراجع ذی صلاح، قابل پیگیری می باشد.
ماده ۲۳ – مرگ متهم قبل از اتخاذ تصمیم کمیته انضباط کار ، موجب توقف رسیدگی و مختومه شدن پرونده می گردد. حکم این ماده در صورت ضرورت مانع پیگیری از طریق سایر مراجع ذی صلاح نمی باشد.
ماده ۲۴ – تمامی کارگران و واحدهای کارگاه مکلفند، همکاری های لازم را با کمیته انضباط کار و دبیرخانه آن به عمل آورده و مدارک، اسناد و اطلاعات مورد نیاز را در مهلت تعیین شده در اختیار آن ها قرار دهند.
ماده ۲۵ – در صورتی که هر یک از اعضای کمیته انضباط کار مرتکب تخلفات مندرج در این آیین نامه گردد، عضویت او در مدت رسیدگی به تخلف و، به حالت تعلیق درخواهد آمد . در این صورت یکی از اعضای علی البدل هم سو با سمت عضو معلق شده، در کمیته انضباط کار حضور خواهد داشت. چنان چه که تخلف عضو معلق شده احراز نشود، در این صورت بعد از اتمام رسیدگی و به مدت باقی مانده از دوره عضویت، مجددا به عضویت کمیته انضباط کار در خواهد آمد.
ماده ۲۶ – کارفرما مکلف است، مفاد این آیین نامه را به نحو مقتضی به اطلاع تمامی کارگران رسانده و نسخه‌ای از آن را در مکان های عمومی کارگاه نصب نماید.
ماده ۲۷ – این آیین نامه مشتمل بر …….. ماده و ………. تبصره، در مورخ ……………………… به تایید …………………………………………………………………………………………………. رسیده و از تاریخ مذکور قابل اجرا بوده و هر گونه تغییرات بایستی به تایید مرجع مذکور برسد.