نوبت‌کاری زمانی به کارگر تعلق می‌گیرد که ساعات شروع و پایان کار او در طول یک ماه بین نوبت‌های مختلف صبح، عصر و شب تغییر کند. طبق ماده ۵۵ قانون کار، ملاک اصلی، گردش شیفت‌ها در همان ماه است؛ بنابراین صرف چند روز کار ثابت در شب نوبت‌کاری محسوب نمی‌شود، اما تغییر از شیفت روز به شب یا بالعکس در همان ماه می‌تواند از مصادیق کار نوبتی باشد. میزان فوقالعاده نوبت‌کاری نیز بسته به نوع گردش شیفت، ۱۰، ۱۵ یا ۲۲.۵ درصد است.
آنکال در قانون کار چیست؟
آنکال یا آماده‌باش به حالتی گفته میشود که کارگر خارج از ساعات عادی کار، در دسترس باشد تا در صورت نیاز کارفرما برای انجام کار فراخوانده شود. در قانون کار عنوان مستقلی با نام «حق آنکال» و درصد مشخصی برای آن تعیین نشده است؛ بنابراین اگر کارگر فقط خارج از محل کار در دسترس باشد و کاری انجام ندهد، نحوه پرداخت این مدت بر اساس قرارداد، آیین‌نامه داخلی کارگاه یا توافق کارگر و کارفرما مشخص میشود.
اگر کارگر در زمان آنکال فراخوانده شود و عملا کار انجام دهد، مدت انجام کار جزء ساعات کار او محسوب میشود و در صورت تجاوز از ساعات قانونی، می‌تواند مشمول مقررات اضافه‌کاری شود. همچنین آنکال با نوبت‌کاری تفاوت دارد؛ در نوبت‌کاری ساعات کار طبق برنامه بین نوبت‌های مختلف گردش می‌کند، اما آنکال به آماده‌باش و فراخوان خارج از ساعات عادی کار مربوط است.
شیفت کاری و نوبت کاری در قانون کار چیست؟
بر اساس ماده ۵۵ قانون کار، کار نوبتی یا نوبت‌کاری به کاری گفته میشود که ساعات شروع و پایان آن در طول یک ماه ثابت نباشد و بین نوبت‌های مختلف صبح، عصر و شب گردش داشته باشد. بنابراین ملاک اصلی نوبت‌کاری، تغییر ساعات کار و وقوع این گردش در همان ماه است.
به همین دلیل، اگر کارگری همیشه در یک ساعت ثابت، مثلا فقط در شیفت شب، مشغول به کار باشد، صرف شبکار بودن او نوبت‌کاری محسوب نمی‌شود. اما اگر ساعت کار او در طول ماه از نوبت روز به شب، یا از صبح به عصر و شب تغییر کند، این وضعیت می‌تواند مشمول مقررات نوبت‌کاری باشد.
در عرف کارگاه‌ها اصطلاح شیفت کاری برای برنامه‌های مختلف حضور کارکنان به کار می‌رود، اما از نظر قانون کار، هر شیفتی الزاما نوبت‌کاری نیست. شیفت ثابت با نوبت‌کاری تفاوت دارد و برای برخورداری از فوقالعاده نوبت‌کاری باید شرایط گردش کار موضوع ماده ۵۵ قانون کار وجود داشته باشد.
ماده ۵۶ قانون کار درباره نوبت کاری
ماده ۵۶- کارگری که در طول ماه به طور نوبتی کار می‌کند و نوبت‌های کار وی در صبح و عصر واقع میشود ۱۰٪ و چنانچه نوبت‌ها در صبح و عصر و شب قرار گیرد، ۱۵٪ و در صورتی که نوبت‌ها به صبح و شب و یا عصر و شب بیفتد ۵ /۲۲٪ علاوه بر مزد به عنوان فوقالعاده نوبت کاری دریافت خواهد کرد.
قانون کار
درصدهای نوبت کاری و انواع آن در سال ۱۴۰۵
نوبت‌کاری با توجه به نوع گردش ساعات کار به چهار حالت تقسیم میشود و برای هر نوع، درصد مشخصی به عنوان فوقالعاده نوبت‌کاری در نظر گرفته شده است. این درصدها در قانون ثابت هستند و در سال ۱۴۰۵ تغییری نکرده‌اند؛ اما مبلغ ریالی فوقالعاده نوبت‌کاری با توجه به حقوق و مزد مبنای هر کارگر متفاوت خواهد بود.
| نوع نوبت کاری | میزان فوق العاده نوبت کاری | حقوق ماهانه ۱۴۰۵ | فوق العاده نوبت کاری یا حق شیفت |
| صبح و عصر | ۱۰ درصد | 166,255,500 | 16,625,550 |
| صبح و عصر و شب | ۱۵ درصر | 166,255,500 | 24,938,325 |
| صبح و شب | ۲۲.۵ درصد | 166,255,500 | 37,407,490 |
| عصر و شب | ۲۲.۵ درصد | 166,255,500 | 37,407,490 |
جدول ساعات صبح، عصر و شب در قانون کار
در قانون کار، ساعات شب به‌صورت صریح مشخص شده است. طبق ماده ۵۳ قانون کار، کار شب به کاری گفته میشود که بین ساعت ۲۲ تا ۶ صبح روز بعد انجام شود.
بر این اساس، برای تفکیک رایج نوبت‌های کاری می‌توان ساعات صبح، عصر و شب را به صورت زیر در نظر گرفت:
مراحل تشخیص و محاسبه نوبت کاری ۱۴۰۵
با توجه به جدول زیر به راحتی می‌توان تشخیص داد آیا ساعاتی که کارگر به کار مشغول است نوبت کاری اتفاق می‌افتد یا خیر.
برای تشخیص و محاسبه حق شیفت و نوبت کاری ۱۴۰۵ ابتدا باید انجام کار در شیفت های صبح، عصر و شب بررسی شود.
پس از آن شرط دوم گردش در طول ماه است که با تحقق این دو شرط نوع کار نوبت کاری تلقی میشود.
در صورت وجود تمام شرایط و پس از تشخیص نوع نوبت کاری، فرمول حق شیفت در جدول زیر نوشته شده است که با استفاده از آن می‌توان حق شیفت کارگر را محاسبه کرد.
مبنای محاسبه فوقالعاده نوبت کاری
طبق ماده ۵۶ قانون کار، فوقالعاده نوبت‌کاری به صورت درصدی علاوه بر مزد کارگر پرداخت میشود. ماخذ محاسبه فوقالعاده نوبت‌کاری، مزد یا حقوق کارگر است.
بنابراین فرمول کلی محاسبه به این صورت است:
فوقالعاده نوبت‌کاری = مزد یا حقوق × درصد نوبت‌کاری
درصد مورد استفاده با توجه به نوع گردش نوبت‌ها ۱۰، ۱۵ یا ۲۲.۵ درصد خواهد بود.
آیا حق شیفت فقط برای شیفت‌های شب پرداخت میشود؟
خیر. اگر شرایط کارگر طبق مواد ۵۵ و ۵۶ قانون کار، نوبت‌کاری محسوب شود، فوقالعاده نوبت‌کاری فقط برای ساعت‌ها یا روزهایی که در شیفت شب قرار گرفته‌اند محاسبه نمی‌شود.
پس از مشخص شدن نوع نوبت‌کاری، درصد مربوط به آن بر مزد یا حقوق ماهانه کارگر اعمال میشود؛ بنابراین ملاک، نوع گردش نوبت‌های کاری در طول ماه است، نه تعداد شیفت‌های شب.
برای مثال، اگر نوبت‌های کارگر در طول ماه بین صبح، عصر و شب گردش داشته باشد، فوقالعاده نوبت‌کاری او بر اساس درصد مربوط به همین نوع نوبت‌کاری محاسبه میشود، حتی اگر تعداد شیفت‌های شب کمتر از شیفت‌های صبح یا عصر باشد.
جهت محاسبه آنلاین شب کاری وارد لینک زیر شوید:
آف در قانون کار چیست؟
«آف» اصطلاحی رایج در محیط‌های کاری برای روز یا ساعات استراحت بین شیفت‌ها است و در قانون کار عنوان مستقلی با همین نام ندارد. بنابراین آف را نباید با مرخصی استحقاقی یکی دانست. در برنامه‌های شیفتی، کارگر ممکن است بعد از یک یا چند نوبت کار، طبق برنامه کاری خود مدتی استراحت داشته باشد که در عرف کارگاه به آن آف گفته میشود.
تعداد و زمان آف باید با توجه به برنامه شیفت، ساعات کار قانونی و میزان کارکرد کارگر تنظیم شود. برای مثال در الگوهایی مثل ۱۲ ساعت کار و ۲۴ ساعت استراحت، مدت استراحت پس از شیفت همان آف محسوب میشود؛ اما این به معنی مرخصی گرفتن کارگر نیست و از مرخصی سالانه او کسر نمی‌شود.
دو شیفت کاری چند ساعت است؟
در قانون کار، برای «دو شیفت کاری» عدد ثابت و مشخصی تعیین نشده است و مدت هر شیفت به برنامه کاری کارگاه بستگی دارد. آنچه اهمیت دارد این است که مجموع ساعات کار کارگر در چارچوب ساعات کار قانونی تنظیم شود و در صورت مازاد بر ساعات موظفی، مقررات اضافه‌کاری رعایت شود.
برای مثال، ممکن است یک کارگاه فعالیت روزانه خود را به دو شیفت ۸ ساعته تقسیم کند و کارگاه دیگری شیفت‌های متفاوتی داشته باشد. بنابراین دو شیفت بودن به معنی تعداد ساعت مشخصی نیست و برای تعیین ساعات کار باید برنامه شیفت، ساعات موظفی و میزان کارکرد واقعی کارگر بررسی شود.
نوبت کاری در چه مشاغلی کاربرد دارد؟
نوبت‌کاری بیشتر در مشاغلی کاربرد دارد که فعالیت آن‌ها در ساعات مختلف شبانه‌روز ادامه دارد یا امکان توقف خدمت و تولید وجود ندارد. به همین دلیل، مشاغلی مانند بیمارستان‌ها، اورژانس، آتش‌نشانی، نگهبانی، حراست، کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی پیوسته از برنامه‌های نوبت‌کاری و شیفتی استفاده میکنند.
البته صرف شیفتی بودن یک شغل به معنی نوبت‌کاری نیست. برای اینکه کارگر مشمول فوقالعاده نوبت‌کاری شود، باید ساعات شروع و پایان کار او در طول ماه بین نوبت‌های مختلف گردش داشته باشد و شرایط مواد ۵۵ و ۵۶ قانون کار برقرار باشد.
انواع مختلف نوبت کاری
نوبت کاری شکل های ساده و پیچیده ای دارد و در هر کارگاه ممکن است با کارگاه دیگر متفاوت باشد لذا نمی توان همه انواع نوبت کاری را پیش بینی کرد. در مثال های زیر انواع ساده از نوبت کاری ها برای آشنایی و بحث گردش در طول یک ماه آورده شده است.
مثال های صحیح نوبت کاری صبح و عصر
- کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته عصر کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱۰ روز صبح ۱۰ روز عصر کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته عصر کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته صبح و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.
مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر
- کارگری که ۲۰ روز صبح و ۱۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.
این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.
مثال های صحیح نوبت کاری صبح و عصر و شب
- کارگری که ۱ هفته صبح، ۱ هفته عصر و ۱ هفته شب کار کند.
- کارگری که ۱۰ روز صبح، ۱۰ روز عصر و ۱۰ روز شب کار کند.
- کارگری که ۶ روز صبح، ۱۲ روز عصر و ۱۲ روز شب کار کند.
مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر و شب
- کارگری که ۱۲ روز صبح ۱۲ روز عصر و ۱۲ روز شب کار کند.
این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۶ روز تکرار می شود.
مثال های صحیح نوبت کاری صبح و شب
- کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱۰ روز صبح ۱۰ روز شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته صبح و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.
مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر
- کارگری که ۲۰ روز صبح و ۱۵ روز شب کار کند و این تکرار شود.
این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.
مثال های صحیح نوبت کاری عصر و شب
- کارگری که ۱ هفته عصر ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱۰ روز عصر ۱۰ روز شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته عصر ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.
- کارگری که ۱ هفته عصر و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.
مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر
- کارگری که ۲۰ روز عصر و ۱۵ روز شب کار کند و این تکرار شود.
این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.
آیا نوبتکار حق شبکاری هم دریافت می‌کند؟
خیر. طبق ماده ۵۸ قانون کار، فوقالعاده ۳۵ درصد شبکاری مربوط به کارگران غیرنوبتی است که در ساعات شب کار میکنند. بنابراین اگر کارگر مشمول نوبت‌کاری باشد و بابت گردش شیفت‌ها فوقالعاده نوبت‌کاری دریافت کند، برای همان ساعات شب، فوقالعاده شبکاری جداگانه به او تعلق نمی‌گیرد.
البته اگر کارگر نوبتکار نباشد و به‌صورت ثابت یا موردی در فاصله ساعت ۲۲ تا ۶ صبح کار کند، ساعات کار شب او مشمول فوقالعاده شبکاری خواهد بود.
آیا نوبتکار جمعه‌کاری دریافت می‌کند؟
بله. نوبتکار بودن مانع دریافت فوقالعاده جمعه‌کاری نیست. اگر کارگر نوبتکار در روز جمعه مشغول به کار باشد، علاوه بر فوقالعاده نوبت‌کاری، بابت کار در جمعه نیز مشمول مقررات جمعه‌کاری خواهد بود.
طبق ماده ۶۲ قانون کار، کارگرانی که به هر عنوان در روز جمعه کار میکنند، در مقابل عدم استفاده از تعطیل روز جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت میکنند. بنابراین فوقالعاده نوبت‌کاری و جمعه‌کاری دو عنوان جدا از هم هستند و در صورت تحقق شرایط هر دو، قابل پرداخت‌اند.
آیا نوبتکار اضافه‌کاری دریافت می‌کند؟
بله. نوبتکار بودن مانع دریافت اضافه‌کاری نیست. اگر مجموع ساعات کار کارگر نوبتکار از ساعات کار قانونی و موظفی او بیشتر شود، ساعات مازاد می‌تواند با رعایت شرایط ماده ۵۹ قانون کار، اضافه‌کاری محسوب شود.
فوقالعاده نوبت‌کاری و اضافه‌کاری دو عنوان جداگانه هستند؛ فوقالعاده نوبت‌کاری بابت گردش شیفت‌ها پرداخت میشود، اما اضافه‌کاری مربوط به ساعات کاری مازاد بر ساعات موظفی است. بنابراین در صورت وجود هر دو شرایط، هر دو پرداخت قابل محاسبه خواهند بود.
محاسبه آنلاین حق شیفت و نوبت کاری ۱۴۰۵
در سامانه فیش حقوقی ۱۴۰۵ کارتابان، امکان محاسبه آنلاین حق شیفت و فوقالعاده نوبت‌کاری وجود دارد. در این سامانه علاوه بر مبلغ حق شیفت، سایر حقوق و مزایای کارگر نیز محاسبه شده و در نهایت فیش حقوقی کامل در اختیار کاربر قرار می‌گیرد.
برای محاسبه آنلاین حق شیفت ۱۴۰۵ و دریافت فیش حقوقی، می‌توانید از سامانه فیش حقوقی کارتابان استفاده کنید.
سلام وقت بخیر، بنده وضعیت شغلی ام به این صورت است که یک روز در میان از ۷ صبح تا ۷ شب در محل کارم حاضر میشم, آیا نوبتکار به حساب میام؟
و اینکه دوبار در ماه جمعه ها سرکار هستم، بابت اون باید حق جمعه کاری بهم تعلق بگیره؟
توی متن قرارداد نوشته که باید پرداخت بشه، ولی پیمانکارم میگه تو قالب اضافه کاری داده میشه
و امور اداری میگه چون نوبت کار به حساب نمیای تعلق نمگیره
سلام
خیر نوبت کاری محسوب نمی شود.
بله جمعه کاری باید پرداخت شود.
اضافه کاری با جمعه کاری متفاوت است و ارتباطی با نوبت کاری و … ندارد.
با سلام
اگر شیفت کاری به نحوی طراحی بشه که مجموع ساعت کار هفته ۴۰ ساعت بشه . آیا باید درصدی از حقوق ماه رو به عنوان حق السعی در نظر گرفت یا طبق ساعت محاسبه نمود . چون این دو عدد خیلی با هم متفاوت هستن .
متشکرم
سلام
ساعات کار هفتگی قانون کار ۴۴ ساعت است. در صورتی که کارکرد کمتر از این باشد حقوق و دستمزد و مزایا به نسبت کارکرد باید پرداخت شود مگر اینکه کارفرما توافقی حقوق کامل پرداخت کند.
با سلام و احترام
اینجانب ۲ شیفت روز ۲ شیفت شب و ۴ روز استراحت میکنم که ماهیانه میانگین ۱۸۰ ساعت در محل کار حاضر میشوم و در فیش حقوقم ۲۲.۵ درصد حق نوبت کاری بهم پرداخت میکنند.
کارفرما اجبار کرده که با توجه به پرداخت حق نوبت کاری میبایست حضورم در محل کار ۲ شیفت روز ، ۲ شیفت شب و ۲ روز استراحت باشد که مجموعا میانگین ماهیانه ۲۴۰ ساعت در محل کار باشم.آیا درخواست کارفرما درست است یا نه؟
و با توجه به پرداخت حق نوبت کاری، آیا ۲۴۰ ساعت کار در قانون کار وجود دارد یا نه؟
با تشکر
سلام
چنانچه ساعات کار بیشتر از موظفی باشد اضافه کار تلقی شده و اضافه کار امری توافقی است. منع قانونی برای اینکار وجود ندارد.
با سلام. آیا کارفرما مجاز است بعد شیفت شبکاری شیفت بگذارد؟؟ بعد شیفت شبکاری باید حداقل چقد استراحت باشیم؟
سلام
اگر منظور شما این است که بلافاصله پس از اتمام شیفت شب شیفت روز شروع شود بستگی به مدت این دو شیفت دارد. در قانون کار تنها محدودیت در ساعات کار به صورت حداکثر اضافه کار روزانه ۴ ساعت است.
با سلام
برادر بنده در شهرداری به صورت دائم شبکار مشغول به کار است اما قرارداد آن سالیانه به صورت حقوق اداره کار و بدون هیچ مزایای مربوط به شیفت شبکار منعقد و پرداخت میشود سوالم اینه آیا فوقالعاده شبکاری شامل حال ایشون میشه و اگر میشه بایست واسه این چند سال چطور اقدام کنه؟
سلام
بله شب کاری تعلق می گیرد.
در صورت عدم پرداخت توافقی توسط کارفرما می بایست در اداره کار طرح شکایت کرد.
با سلام
آیا شیفت کاری ۴روزه در نوبت صبح عصر شب صحیح میباشد؟
سلام بله
سلام
من الان وضعیتم شیفت دوازده بیست و چهارم و یک روز از هفت و نیم صبح تا هفت و نیم عصر هستم و روز بعدش از هفت و نیم شب تا هفت و نیم صبح فرداش هستم و روز بعدشم استراحت تا دوباره پسفردا صبحش و به همین روال میچرخد خواستم ببینم حقوق و مزایاش چطوری باید برام محاسبه بشه با چهار سال سابقه و مدرک لیسانس و مجرد
ممنون میشم جواب بدید
سلام
نوبت کاری صبح و شب محسوب می شود. فوق العاده نوبت کاری صبح و شب معادل ۲۲.۵ درصد حقوق ماهانه است.
با عرض سلام
شیفت کاری ما به این صورته که ۲ هفته صبح هستیم بعد یک هفته شیفت عصر و مجددا ۲ هفته روز و همین طور تکرار میشه.آیا حق شیفت به ما تعلق میگیره؟
سلام
بله. نوبت کاری صبح و عصر. درصد فوق العاده ۱۰ درصد.
بنده به عنوان پرسنل اداری بیمارستان دولتی استخدام شده ام و در حکمی که برام ارسال شده حقوق شیفت کاری صبح کار ثابت برام واریز میشه یعنی حق شیفتی بهم تعلق نمیگیره و با مسول امور اداری صحبت کردم و گفتن که مسئولتون فقط باید صبح کار ثابت براتون شیفت بزنه ولی مسئول خودم زیر بار این حرف نمیره و الان برنامه ای که زده منو شیفت گردون زده.
و به گفته بچه های اداری: اگر اتفاقی برای من در شیفت های غیر از صبح بیفته مسئولیتش گردن خودمه.
آیا راهی هست که من بتونم از مسئولمون شکایت کنم یا اینکه اونو مجاب کنم صبح ثابت برام شیفت بزنه؟؟
ممنون میشم راهنماییم کنید /
پاسخ کامل را اینجا بخوانید : به کارگیری کارگران صبح کار در شیفت‌های گردشی چه شرایطی دارد؟
با سلام و عرض ادب
بنده تویه شرکت خامه قنادی مشغول بکار هستم که به تازگی دو شیفت شده یعنی دوهفته صبح کار و دوهفته بعدازظهر کار هستم میخواستم ببینم حق شیفت به بنده تعلق میگیره یانه؟ اگرتعلق میگیره چند درصد شامل حال بنده میشه؟ سوال دیگه اینکه درصد تعلق گیری حق شیفت برمبنای پایه حقوق میباشد؟ممنون میشم جواب بنده روبدهید /
مشاهده پاسخ->>