کارهای سخت و زیان آور قانون کار و قانون تامین اجتماعی
کارهای سخت و زیان آور کارهایی هستند که دارای دو ویژگی سخت بودن و زیان آور بودن هستند. جسم و روح انسانی طوری آفریده شده که در یک محدوده خاصی از شرایط توانایی کار بهینه را دارد. انسان در محیط کار با عوامل فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی، مکانیکی و ارگونومیکی مواجهه دارد و اگر مقدار این عوامل بیشتر یا کمتر از حدود تحمل بدن باشند به بدن انسان تنشی بیشتر از ظرفیتهای طبیعی چه در بعد جسمانی و چه در بعد روانی وارد مینماید. نتیجه تحمیل شرایط کار بالاتر از ظرفیت طبیعی بدن باعث بروز انواع بیماریهای شغلی و عوارض ناشی آن خواهد شد.
کارهای سخت و زیان آور قانون کار و قانون تامین اجتماعی به صورت مجزا و با نتایج مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
کارهای سخت و زیانآور در قانون کار
کارهای سخت و زیانآور موضوع ماده ۵۲ قانون کار که با محوریت کاهش ساعات کار است که مقرر کرده در کارهای سخت و زیانآور ساعات کار نباید از ۳۶ ساعت در هفته تجاوز نماید درحالی که در کارهای عادی ساعات کار ۴۴ ساعت در هفته است.
بیشتر بخوانید: جدول ساعت کاری ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ قانون کار و تامین اجتماعی
در ماده ۶۱ قانون کار ارجاع کار اضافی در کارهای سخت و زیانآور ممنوع شده است.
در ماده ۶۵ قانون کار مرخصی کارگران شاغل در کارهای سخت و زیانآور ۵ هفته تعیین شده که حتیالامکان در دو نوبت و پایان هر شش ماه صورت پذیرد. درحالی که ماده ۶۴ قانون کار مرخصی کارهای عادی را ۲۶ روز کاری تعیین کرده است.
کارهای سخت و زیان آور در قانون تامین اجتماعی
کارهای سخت و زیانآور موضوع ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی حمایت هایی از کارگران شاغل در کارهای سخت و زیان آور اعمال نموده که شاغلان در کارهای سخت و زیان آور پیش از موعد بازنشسته شوند.
در بند الف از تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی ضمن تعریف کارهای سخت و زیان آور کارفرما را به کاهش و حذف عوامل زیان آور نموده است و در ادامه و بند ب از همان قانون عنوان نموده چنانچه افرادی که ۲۰ سال سابقه کار متوالی و یا ۲۵ سال سابقه کار متناوب در کارهای سخت و زیانآور را داشته و حق بیمه سابقه مزبور وارد شده باشد میتوانند تقاضای بازنشستگی نمایند. سوابق کار در کارهای سخت و زیانآور ۱ و نیم برابر محاسبه خواهد شد. این حمایت منجر به بازنشستگی پیش از موعد کارگران در کارهای سخت و زیانآور میشود.
مقایسه کارهای سخت و زیان آور قانون کار و قانون تامین اجتماعی (موضوع ماده ۵۲ قانون کار و موضوع ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی)
شباهت و اشتراکها
هدف قوانین فوق و سایر حمایتها صیانت از نیروی انسانی و ارتقا سطح سلامت افراد جامعه است. ریشه و منشا تصویب این قوانین نیز وجود عوامل سخت و زیانآور و شرایط کاری غیر استاندارد بوده است. عنوان و عبارت سخت و زیان آور به عنوان صفت چنین مشاغلی در قوانین مشترک است.
تفاوتها
با وجود اشتراکهای فراوانی که در این دو قانون وجود دارد نتیجه هر دو قانون و روند اجرایی آنها کاملا منحصر به فرد بوده و باهم متفاوت هستند.
مواد ۵۲ و ۶۱ و ۶۵ قانون کار به کاهش ساعات و افزایش مرخصی توجه داشته و هدف آن حمایت از سلامت کارگر در طول مدت اشتغال است.
ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی به بازنشستگی پیش از موعد توجه داشته و هدف آن حمایت از سلامت افراد پس از بازنشستگی است.
شرایط شمول صفت سخت و زیانآور و مراجع تشخیص کارهای سخت و زیانآور موضوع ماده ۵۲ قانون کار و موضوع ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی متفاوت است.
در قانون کار فقط کارهای با ماهیت سخت و زیانآور را مشمول این قانون نموده در حالی که در قانون تامین اجتماعی کارهای باماهیت سخت و زیان آور نوع ب شناخته شده و کارهایی که میتوان عوامل زیان آور آن را تدابیر فنی و مهندسی حذف نمود را نوع الف عنوان نموده و مشمول این قانون کرده است.
مراجع صالح تشخیص صفت سخت و زیانآور
در قوانین و مقررات مربوط به کارهای سخت و زیانآور شرایطی تعریف شده است. وجود و یا عدم وجود شرایط مقرر باعث شمول صفت سخت و زیان آور به کارها است.
در تبصره ۱ آییننامه اجرایی کارهای سخت و زیانآور موضوع ماده ۵۲ قانون کار مصوب ۱۳۷۱/۰۹/۲۹ تشخیص سخت و زیانآور بودن کارها بر عهده کمیتهای گذاشته شده است که ترکیب آن در ماده ۱۸ همان آییننامه مشخص شده است.
در ماده ۲ آییننامه کارهای سخت و زیانآور موضوع ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی تشخیص شمول سخت و زیانآور بودن کار را به کمیتههای بدوی و تجدید نظر موضوع مواد ۸ و ۹ همین آییننامه محول نموده است.
نحوه بهرهمندی از حمایتهای کارهای سخت و زیانآور قانون کار و قانون تامین اجتماعی
حمایتهای ماده ۵۲ قانون کار
حمایتهای مطروحه در ماده ۵۲ قانون کار و سایر مواد تبعی آن زیاد مورد توجه قرار نمیگیرد. علت اول این امر در ابتدا محدود بودن دایره شمول کارهای تعریف شده در آییننامه این قانون است. علت بعدی مسالهای حاشیهای بوده و به نظر میرسد تاثیر بیشتری نسبت به علت اولی دارد. ماده ۶۱ قانون کار ارجاع کار اضافی در کارهای سخت و زیانآور ممنوع شده است. در اغلب کارگاهها اضافه کاری و فوقالعاده اضافه کاری بخش مهمی از حقالسعی کارگران را تشکیل میدهد و کارگران با به جان خریدن عواقب تهدید سلامتی برای افزایش دریافتی خود تمایل به اضافه کاری دارند. چنانچه مواد ۵۲ و ۶۱ قانون کار اعمال شود اضافه کاری کارگران حذف شده و دریافتی آنان کاهش مییابد. بنابراین کارگران تمایلی به اعمال این مواد قانونی ندارند.
در هر حال تشخیص شمول ماده ۵۲ قانون کار بر عهده کمیته موضوع ماده ۱۸ آییننامه مربوطه است.
حمایتهای ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی
بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیانآور بسیار رایج و مورد توجه کارگران و کارفرمایان و سایر مشمولان قانون تامین اجتماعی است. برای بازنشستگی در کارهای سخت و زیانآور بیمه شده باید شرایط زیر را دارا باشد.
شرایط بازنشستگی در کارهای سخت و زیان آور
داشتن ۲۰ سال سابقه متوالی و یا ۲۳ سال و ۴ ماه سابقه کار متناوب در کارهای سخت و زیان آور بدون شرط سنی.
محاسبه سابقه بیمه و تطبیق دادن با شرایط زیر
سابقه کار کل= (سابقه کار در کارهای سخت و زیان آور ضرب در ۱ و نیم ) + (سابقه کار عادی)
الف) شرایط بازنشستگی برای مردان:
- داشتن ۵۰ سال سن و ۳۰ سال سابقه.
- داشتن ۶۰ سال سن و ۲۰ سال سابقه.
- داشتن ۳۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه بدون شرط سنی.
ب) شرایط بازنشستگی برای زنان:
- داشتن ۴۵ سال سن و ۳۰ سال سابقه.
- داشتن ۵۵ سال سن و ۲۰ سال سابقه.
- داشتن ۳۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه بدون شرط سنی.
- داشتن20 سال سابقه کار و ۴۲ سال سن، با ۲۰ روز حقوق بازنشسته میشوند.
افراد چنانچه یکی از شرایط فوق را داشته باشند میتوانند با تکمیل فرم الف تقاضای بازنشستگی مشاغل سخت و زیان آور خود را به اداره کل محل تسلیم نمایند.
درخواست افراد در کمیته بدوی بررسی و نتیجه به صورت تایید یا رد به کارگر و کارفرما اعلام میشود. کارگر یا کارفرما میتواند به رای کمیته بدوی کارهای سخت و زیانآور اعتراض داشته باشند. برای اعتراض باید فرم شماره ۴ تکمیل و به دبیرخانه کمیته بدوی ارائه شود تا موضوع جهت بررسی به کمیته تجدید نظر ارجاع شود. اعتراض به رای کمیته تجدید نظر سخت و زیانآور نیز از طریق شکایت به دیوان قابل پیگیری است.
در اغلب نقاط کشور ثبت تقاضای بازنشستگی سخت و زیانآور به صورت اینترنتی است که برخی استانها از یک سامانه کلی استفاده مینمایند و برخی استانها سامانه مختص خود را دارند که آدرس اینترتی آن را میتوانید از اداره کار محل سوال نمایید.
مراحل بازنشستگی کارهای سخت و زیان آور
با سپاس از مطالب عالی